سفری کم هزینه برای میهمان و خسارت‌بار برای میزبان

توریسم انبوه که عمدتا به دلیل تخریب‎های گسترده زیست محیطی‎اش تعریف می شود، دردهه‎های اخیر در سیستم‎های جامع مدیریت گردشگری درکشورهای توسعه یافته با انواع مختلفی از گردشگری همانند گردشگری فرهنگی، گردشگری کشاورزی، گردشگری ادبی و مانند آن تعدیل شده است.

کد خبر: ۱۱۵۳۸۰۷

تاریخ: ۲۶ فروردين ۱۳۹۲ - ۱۳:۵۳

به گزارش گروه ایرانشناسی وگردشگری خبرگزاری دانا، این نوع گردشگری به دلیل تجربه‎ها و عوارض منفی‌اش به تدریج با اعمال استراتژی‎های مختلف از حوزه فعالیت‎های گردشگری کشورهای توسعه یافته حذف شده است اما در کشورهای فقیر یا توسعه نیافته همانند کشورهای منطقه کاراییب هنوز گردشگری در همان چارچوب رشد نیافته و بدوی، در اشکال گوناگون، آن هم به فعالیت‌های عمدتا انحصاری خود ادامه می‎دهد.

توریسم منطقه کاراییب نمونه وتجربه‎ای است از گردشگری انبوه که دراین منطقه عمدتا بر توریسم ساحلی و خرید تمرکز داشته و از این رو با انواع فروشگاه‎ها و مراکز خرید زنجیره‎ای درسطح جهانی مرتبط است که عمدتا بر  استانداردهای رایج در کشورهای منطقه آتلانتیک شمالی درزمینه‎ تعریف اشکال رفاه و مصرف هرچه بیشتر تمرکز دارد.

اما توریسم انبوه امروزه به عنوان وجهی منفی از گردشگری شناخته شده که دربرابر " گردشگری پایدار" با مصرف بی‎رویه و حداکثری منابع آب، غذا و انرژی، بدون هرگونه محاسبه و در حجم بسیار بالا نتایجی گسترده وابعاد وسیع‎تری دارد.ازجمله می‎توان به تاثیر این سطح بالای مصرف بر سیستم فاضلاب اشاره کرد که بسیار بالاتر از سهم سرانه مصرف هر شهروند معمولی در جامعه‎های میزبان است.

انبوه زباله‎ها مشکل بسیار جدی در بیشتر شهرها و جزیره‎های کوچکی است که اکنون بسیاری از آن‎ها قادر به دفع زباله‎های تولید شده و به جا مانده از گردشگران نیستند.  نتیجه برجای ماندن این حجم بالای زباله و فاضلاب  ایجاد آلودگی و نفوذ در رودخانه‎ها و آب‎های زیرزمینی و به ویژه در نواحی ساحلی است که درعین حال بر نواحی مرجانی و اکوسیستم جزیره‎ای در سراسر جهان اثر مستقیم گذاشته است.

اما حساس‎ترین و مخرب‎ترین آثار بر گونه‎های گیاهی و جانوران است که آثار منفی اغلب ماندگار و تقریبا ابدی است.

فعالیت کشتی‎های گشت دریایی و حمل و نقل گردشگران در مراکز ساحلی هم اکنون با اقتصاد منطقه کاراییب درآمیخته و یکپارچه شده است. طبق مطالعات انجام شده بر روی کشتی های گشت توریستی  که در دومینیکا توقف می‎کنند، روشن شده است که تقریبا نیمی از مسافران هرگز کشتی خود را ترک نمی‎کنند و یک چهارم از مسافران نیز که کشتی را ترک می کنند، به سرعت برای صرف ناهار و استراحت به کشتی باز می‎گردند.

این به این معناست که بی آن که حتی اندکی پول در شهر یا کشور مقصد خود خرج کرده وکمکی به اقتصاد محلی کرده باشند، تنها هزینه آلودگی ناشی از سفر با کشتی را بر مردم منطقه تحمیل کرده‎اند. این نوع عملکرد ناشی از آن است که طبق قرارداد موسسه تورگردانی و گشت توریستی، تمام درآمد حاصل از این خدمات عاید موسسات کشتی رانی شده و درنتیجه سود بسیار اندکی ممکن است به مردم و مناطق محلی که به آن سفر کرده اند، نشت کند.دراین میان نه تنها مردم و سکنه بومی بلکه حتی توراپراتورهای کوچکتر محلی نیز از هرگونه درآمدی محروم مانده‎اند.

انبوه زباله‎ها مشکل بسیار جدی در بیشتر شهرها و جزیره‎های کوچکی است که اکنون بسیاری از آن‎ها قادر به دفع زباله‎های تولید شده و به جا مانده از گردشگران نیستند نتبجه برجای ماندن این حجم بالای زباله و فاضلاب ایجاد آلودگی و نفوذ در رودخانه‎ها و آب‎های زیرزمینی و به ویژه در نواحی ساحلی است

به رغم مشکلات وابسته به پدیده توریسم انبوه  یا mass tourism که به آن اشاره شد، دولت‎ها در کشورهای منطقه کاراییب دیر یا زود، یکی پس از دیگری (و اخیرا از جمله کشور سوسیالیستی کوبا )همچنان به این روند مخرب می‎پیوندند و بیش از پیش به این نوع صنعت که زیان آن از سود آن به مراتب بیشتر است ، متکی می‎شوند. و این سه دلیل عمده دارد:

دلیل اول آن که توریسم توده ای یا توریسم انبوه، اغلب آثار منفی زیست محیطی خود را به عنوان عوارضی خارجی ودرجه دوم نشان می دهد. به عبارت دیگر چنین به نظر می‎رسد که گردشگران قیمت وبهای گذراندن تعطیلات را در کشور میزبان پرداخت می‎کنند ولی هزینه پرداخت شده به هیچ روی هزینه‎های منفی ایجاد شده را شامل نمی‎شود و این هزینه‎ها بر قیمت کالا و خدمات گردشگری افزوده نشده است.

درنتیجه باوجود نابودی و استهلاک محیط زیست و در شرایطی که شواهد حاکی از مرگ توده‎های مرجانی ، آلودگی روزافزون منابع آب و دریاها و آلودگی و استهلاک اکوسیستم‎های ساحلی است ، هیچ یک از این خسارت‎ها که دراصل نوعی خرج از اصل سرمایه است، در محاسبه قیمت کالا و خدمات گردشگری لحاظ نمی شود درنتیجه به نظر می‌رسد که گردشگری صنعتی کم خرج و پرسود در منطقه کاراییب است.

دلیل دوم که سبب افزایش و ادامه روند گردشگری انبوه در منطقه کاراییب می‎شود، تمرکز دولت‎های منطقه بر رشد جهانی صنعت گردشگری و نگاه سطحی این دولت‎ها به ارقام و آمار رشد این صنعت در عرصه جهانی است . تماشای رشد سریع و روش‎های متداول در دیگر کشورهای جهان سبب شده که بخش‎های تجارت و کسب و کار حتی برای بدست آوردن سهمی اندک از این صنعت بزرگ و پرسود جهانی دست به تکاپو بزنند تا شاید بتوانند از این رهگذر آنان نیز شاهد رشد چشمگیردرآمد و ایجاد اشتغال در کشورهای منطقه کاراییب باشند.

به هرروی رشد گردشگری انبوه در منطقه کاراییب ماحصل فعالیت کمپانی‎های هتلداری اروپا و امریکای شمالی دراین منطقه است که سبب شد منطقه کاراییب درسال 2001 مبدل به بزرگترین مقصد گشت دریایی جهان شود که تقریبا نیمی از کل تخت‎های کشتی درصنعت گردشگری دریایی  جهان را تامین می‎کند.

این تسهیلات با حضور شرکت‎های زنجیره ای بزرگ  کشتی‎رانی و هتلداری جهان همانند هیلتون، ماریوت، شرایتون و هالیدی این و کلاب و یا شرکت گشت دریایی هلند امریکا، هتل‎های ساحلی سنت جیمز و هتل‎های دلتا و انواع دیگر مراکز و کمپانی‎های غول پیکر جهانی درصنعت مهمان پذیری ساحلی و گشت دریایی دراین منطقه میسر و ممکن شده است. فعالیت کمپانی‎هایی که هزینه همین فعالیت‎ها درکشورخودشان به دلیل اعمال مدیریت و تحمیل مالیات‎های سبز، در ازای تخریب محیط زیست، چندین برابرگران‎تراست.

دلیل سوم برای تمرکز کشورها و دولت‎های منطقه کاراییب بر گردشگری انبوه آن است که آنان عمدتا در پی توسعه انواع دیگر صادرات و خدمات صادراتی بوده اند اما طبق تحقیقات اقتصادی منتشر شده ، این هدف نیز درمقایسه با آسیب‎های اقتصادی درازمدت ناشی از خسارت‎های زیست محیطی در توسعه گردشگری منطقه کاراییب، به شکلی که تا کنون رخ داده، موفقیت اندکی داشته است. درواقع با توجه به ویژگی‎های اصلی گردشگری انبوه که به آن‎ها اشاره شد، بعید است که این صنعت بتواند عنصر مرکزی در تحقق استراتژی توسعه پایدار برای کشورهای منطقه کاراییب باشد.

جایگزین‎های ارایه شده برای توریسم انبوه

دردهه اخیربرای کاهش از آثار مخرب گردشگری انبوه و مدیریت نشده، جایگزین‎های متنوعی ارایه شده که از جمله می‎توان به اکوتوریسم یا گردشگری مبتنی برشناخت و احترام به طبیعت ، گردشگری فرهنگی و گردشگری کشاورزی، گردشگری تاریخی اشاره کرد.

مهمترین ویژگی مشترک این انواع گردشگری‎های جایگزین آن است که هرگونه هزینه زیست محیطی و عوارض منفی فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی ناشی از حضور گردشگر بر مقصد مورد نظر لحاظ شده است. هم اکنون اکوتوریسم سریع‎ترین رشد را در بازارهای جهانی گردشگری داشته است.

این نوع گردشگری هم گاه به غلط با طبیعت‎گردی و گردش صرف و آشنایی با طبیعت تعریف شده که دراین صورت نوعی از گردشگری انبوه بوده و واجد همان عوارض منفی و مخرب همانند تولید انبوه زباله و آلودگی منابع آب و نابودی گونه‎های گیاهی و جانوری درسطحی وسیع‎ترو مخرب‎تر است.

اما اکوتوریسم در تعریف صحیح نوعی گردشگری پایدار است که اساس آن شناخت و یادگیری درباره طبیعت است و درک این که اخلاقا چگونه می‎توان سفر و صنایع گردشگری را مدیریت کرد که حداقل آثار منفی را بر طبیعت و جوامع محلی وابسته به طبیعت داشته باشد و حتی از آن به گونه‎ای فعال حمایت وآن منابع را تقویت کند.

این نوع گردشگری مستلزم مشارکت گردشگران در حفاظت از ذخایر و پیش گیری از تخریب این گونه مقصدهای گردشگری است. از این رو "انجمن بین المللی اکوتوریسم" به سادگی این نوع گردشگری را "سفر اخلاقا مسوولیت پذیر درقبال طبیعت" تعریف کرده است. این تعریف دربردارنده تعریف سفر به گونه‎ای است که سبب رشد منابع زیستی و طبیعی و نیز مردم محلی وابسته به آن شود.

روشن است که توسعه این نوع گردشگری مستلزم ایجاد مقدمات و لوازمی است که بیش از هرچیز ایجاد آگاهی عمومی برای احترام به طبیعت و فرهنگ‎های محلی است . آموزش مستقیم گردشگران و نیز میزبانان هردو و ایجاد فرصت‎های تجاری با سود مالی دوجانبه برای گردشگر ومیزبان و از همه مهم‎تر ایجاد حساسیت شدید در میان مردمان محلی و بومی مقاصد گردشگری نسبت به میراث فرهنگی و بومی و اقلیمی و طبیعی خودشان است. /پایان پیام

منبع:chn