گزارشی از وضعیت نسبت استاد به دانشجو در دانشگاه‌های ایران؛

جذب هیات علمی صرفه اقتصادی ندارد/ استادان پیشکسوت به جوان ها اعتماد ندارند

یکی از معضلات نظام آموزشی کشور افزایش بی‎رویه پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی و در سال‎های اخیر کارشناسی‎ارشد و دکتری است. با توجه به این‎که استاندارد نسبت استاد به دانشجو ۱ به ۱۸ است، شنیده شده است که این نسبت در دانشگاه پیام نور یک به ۲۵۰، در دانشگاه آزاد یک به ۵۰ و در دانشگاه‎های دولتی یک به ۳۰ و حتی یک به ۴۰ نیز می‎رسد.

کد خبر: ۱۱۶۵۴۵۱

تاریخ: ۱۴ دی ۱۳۹۲ - ۱۳:۲۲

به گزارش گروه آموزش خبرگزاری دانا (داناخبر)، به نقل از فرهنگ امروز، اگر سری به دانشگاه‎های کشور بزنیم، قطعا متوجه کمیت زیاد دانشجویان، خواهیم شد. کافیست در ساعات شلوغ دانشگاه به راهروهای دانشکده ها سری بزنید و از آنجا به بخشی از ساختمان بروید که اتاق اساتید در آنجا قرار دارد، آیا نسبت این تعداد اتاق و آن همه دانشجو که دیدید همخوانی دارد؟ در واقع سخن از کمیت بالای دانشجویان زمانی معنی پیدا می کند که به نسبت اساتیدی که در عرصه آموزش و پژوهش با این تعداد دانشجو روبرویند پی ببریم. مشکلات زمانی حاد می شود که ازدیاد دانشجویان؛ بر روی کیفیت آموزش و پژوهش آنان به شکلی جدی تاثیر می گذارد. به حدی که جدا از بحث بهره وری، گاهی این معضل اساتید و دانشجویان را کلافه کرده و فرصت های نظام دانشگاهی را تبدیل به تهدید می کند. مساله نسبت استاد به دانشجو در امر آموزش عالی مساله جدیدی نیست. اما در کشور ما کمتر به آن پرداخته شده یا اگر پرداخته شده نیز از حد شعار فراتر نرفته است.

وضعیت دختران در کلاس های تفکیک جنسیت شده بدتر از پسران است

همانطور که گفته شد کمبود استاد و حجم بالای دانشجو ناخودآگاه باعث می‎شود که اساتید نتوانند در امر آموزش و پژوهش دانشجو موفق عمل کنند. یکی از معضلات نظام آموزشی کشور افزایش بی‎رویه پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی و در سال‎های اخیر کارشناسی‎ارشد و دکتری است. با توجه به این‎که استاندارد نسبت استاد به دانشجو ۱ به ۱۸ است، شنیده شده است که این نسبت در دانشگاه پیام نور ۱ به ۲۵۰، در دانشگاه آزاد ۱ به ۵۰ و در دانشگاه‎های دولتی ۱ به ۳۰ و حتی 1 به ۴۰ نیز می‎رسد. البته در برخی از دانشگاه‎هایی که برنامه تفکیک جنسیتی را در امر آموزش خود قرار داده‎اند، این نسبت برای دانشجویان مرد گاهی ۱ به ۷ و برای دانشجویان زن ۱ به ۳۰ است. این نسبت‎ها را با تورق دفترچه‎های انتخاب رشته کنکور و پرسش‎هایی که از اساتید دانشگاه‎ها داشته‎ایم، به دست آورده‎ایم. البته عواقب رعایت نکردن استاندارد نسبت استاد به دانشجو هنگامی شکلی بحرانی به خود خواهد گرفت که آن دانشجویانی که در این شرایط پرورش یافته اند، خود روزی استاد می‎شوند و ممکن است کوچکترین دانشی برای تربیت دانشجویان نداشته باشند.

به دلیل اهمیت نسب رابطه و دانشجو در دانشگاه های کشور به سراغ نمایندگان کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی رفتیم تا دغدغه خود را با آنان در میان بگذاریم. البته آنان نیز پاسخ دقیقی به پرسش‎های ما ندادند. برخی از نمایندگان مجلس فرهنگ امروز را به سمت مقاله‎ها و آمارهای مرکز پژوهش‎های مجلس سوق دادند. متاسفانه بروی وب سایت مرکز چنین مقالات و آمارهایی نیز مشاهده نشده است. در بین نماینده‎های مجلس تنها تعداد کمی از آنان حاضر به پاسخ‎گویی شدند. باقی نمایندگان درباره مساله نسبت استاد و دانشجو اظهار بی اطلاعی می نمودند. جالب آنکه هر یک از نمایندگان ما را به یکی دیگر از نمایندگان کمیسیون آموزش ارجاع می داد.

فرهاد بشیری: موسسات و دانشگاه ها باید پاسخگو باشند

بشیری نماینده مردم پاکدشت درباره استاندارد نسبت استاد به دانشجو اظهار کرد: در ارتباط با مساله نسبت استاد به دانشجو، نرم‎هایی در دانشگاه‎های دولتی، آزاد و پیام‎نور مشخص شده است. با توجه به ضرورت موضوع، قانون‎گذار نیز به آن پرداخته است. مسوولین نیز باید به این موضوع بپردازند و دقت داشته باشند که در کنار مسایل کیفی، مسایل کمی دانشگاه‎ها نیز در نظر گرفته شود تا ظرفیت‎های موجود مورد استفاده قرار گیرد. آن‎چه مسلم است این است که باید این استاندارد رعایت شود. اگر نسبت استاندارد رعایت نشده باشد، قاعدتا خسارت‎هایی به آموزش عالی وارد خواهد کرد. رابطه دانشجو با استاد هر چه بیشتر باشد می‎تواند شیوه‎های اندیشیدن را بیشتر به دانشجو انتقال دهد و دانشجویان هم می‎توانند بیشترین توفیق را در این زمینه نصیب خود کنند. اگر در بخش‎‎هایی هم این استاندارد رعایت نشده است، مسئولین باید رعایت و پیگیری کنند و تلاش کنند که این موضوع به استاندارد خود نزدیک شود.

دانشگاه ها برای جذب استادان تازه تنگ نظری را کنار بگذارند

این نماینده کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در رابطه با مقاومت دانشگاه‎ها و موسسات آموزش عالی برای جذب هیات علمی اظهار کرد: البته مصادیق این مقاومت‎ها باید مشخص شود. آن‎چه مسلم است، گروه‎های آموزشی می بایست از نظر کیفی و توانمندی و شایستگی؛ اساتید را مورد سنجش قرار دهند. کسانی وارد هیات های علمی شوند که صلاحیت این کار را داشته باشند. تنگ نظری و نگرش محدود قطعا به آموزش عالی ضرر خواهد رساند. آنچه مهم است این است که باید یک سیاست متعادل و دقیقی که بتواند امور دانشگاه‎ها را ترسیم کند وجود داشته باشد و هر کسی که صلاحیت دارد برای عضویت هیات علمی ورود پیدا کند.

وی ادامه داد: البته با توجه به آن چیزی که قانون مشخص کرده است، اگر موسسات غیر انتفاعی در جذب هیات‎های علمی به دلایل مالی کوتاهی ‎کنند، باید پاسخ‎گو باشند. این پیگیری‎ها باید از طریق قانون انجام شود و اگر در جایی مشکلی وجود دارد وزارت علوم باید رسیدگی و بررسی کند. برای آنکه در کنار توجه به کمیت اساتید به کیفیت آن‎ها نیز توجه شود، وزارت علوم با هماهنگی مجلس و دولت، می بایست شرایطی را فراهم کند، تا همه امکانات برای هیأت‎های علمی در نظر گرفته شود، تا آن‎ها نیز بتوانند به مسائل کاری خود در دانشگاه‎ها بپردازند.

فیاضی: از راندهای قدرت استفاده نکنیم

عبدالوحید فیاضی نماینده نور و محمودآباد در رایطه با افزایش تعداد دانشجویان نسبت به اساتید اذعان کرد: نسبت استاد به دانشجو یک استاندارد بین المللی دارد و یک استانداردی نیز ما در کشور خود داریم. یکی از علت‎های این امر افزایش کمی دانشگاه‎ها بدون مطالعه است. یکی علت دیگر توجه دانشگاه ها به جنبه اقتصادی می‎باشد. دانشگاه ها به جای آن‎که جنبه علمی را در نظر بگیرند، جنبه اقتصادی را در نظر گرفتند و هزینه_فایده کردند و در نتیجه چنین آماری به بار آمده است. این اشکال جدی است که بر سیستم آموزش عالی وارد است.

نگاه اقتصادی باعث کم بودن تعداد استادان است

وی در پاسخ به آن‎که چرا برای جذب دانشجو بیشتر از جذب استاد استقبال می‎شود، توضیح داد: استاد گرفتن هزینه‎بر است. اگر به آمار جمعیت دانشجویی نگاهی بیاندازیم، تقریبا بیشتر از ۵۰ درصد آن‎ها بخش‎هایی است که با هزینه تحصیل می‎کنند. هر چه دانشجوی بیشتری بگیرند درآمد بیشتری دارند. هر قدر نیز کم‎تر استاد هیات علمی بگیرند، هزینه کمتری دارند. این همان نگاه اقتصادی است که حاکم شده است و آموزش عالی را در برگرفته است.

این نماینده مجلس اشاره کرد که رعایت نکردن استاندارد نسبت استاد و دانشجو تأثیرات سوءیی در آموزش عالی خواهد گذاشت. راه حل مهم برای حل این معضل آن است که از توسعه کمی جلوگیری شود و بیشتر به کیفیت بپردازیم. همچنین وزارت علوم می بایست مکانیزم‎های قانونی را که در اختیار دارد به کار بگیرد. لازم است از بخش‎های دولتی برای حمایت برخی از دانشگاه‎های غیر‎دولتی کمک بگیرم. چون اگر از این بخش ها حمایت نشود به مردم بیشتر فشار وارد می شود و اهمیت بخش آموزش هم کم می‎ شود. باید سیاست‎های حمایتی قوی‎تر شود. لازم است وزارت علوم نیز اجرای مقررات مربوط به دانشگاه‎ها را جدی‎تر بگیرد. همچنین شاخص‎های ارزشیابی و ارزیابی را به عنوان مولفه های قانونی در نظر داشته باشد و در رتبه‎بندی دانشگاه‎ها، شاخص‎ها را لحاظ کند.

توکلی: جانشین‎پروری در دانشگاه و هیات علمی صورت گیرد/ روند جذب بسیار کند است

علیرضا منظری توکلی نماینده مردم کرمان در مجلس شورای اسلامی، برای تشریح اهمیت نسبت استاد و دانشجو در دانشگاه های کشور توضیح داد: یکی از عوامل موثر در توسعه یک کشور توجه به منابع انسانی است. در جهت توسعه منابع انسانی، دانشگاه‎ها می‎توانند نقش بی‎بدیل و بسیار تاثیرگذاری داشته باشند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی مخصوصا در سال‎های اخیر و در دهه ۸۰ دانشگاه‎های کشور به لحاظ کمی پیشرفت قابل توجهی داشتند و این جای تقدیر دارد. مدتی است که همه دانشگاه‎ها شعار کیفیت سر می‎دهند. دانشگاه آزاد اسلامی دهه گذشته را دهه کیفیت نام نهاد. یکی از راه‎های افزایش کیفیت دانشگاه رعایت استاندارد نسبت استاد به دانشجو است. در گذشته دانشجوی متقاضی زیاد داشتیم و استاد کم بود. در حال حاضر اساتید جوان از دوره‎های پی‎اچ‎دی فارغ التحصیل شده اند و برخی‎ نیز در حال گذراندن این دوره هستند، بنابراین آمادگی این امر را دارند که به عضویت هیات علمی درآیند. اما متأسفانه روند جذب هیات علمی روند بسیار کندی است. فکر می‎کنم نیروی انسانی لازم برای اشتغال در عضویت هیات علمی تا حدی موجود است اما جذب این نیروها کند صورت می‎گیرد. شاید یکی از دلایل آن بحث تأمین بودجه برای جذب هیات علمی باشد. مقام معظم رهبری همواره بر بحث علم و معیشت تأکید دارند. چرا که علم قدرت است. دانایی توانایی است. به قول غربی‎ها the knowledge is power؛ علم قدرت و ثروت است. یکی از راه‎هایی که ما می‎توانیم تولید علمی خود را افزایش دهیم، بحث توجه به کیفیت است. یکی از راه‎های بهبود کیفیت افزایش نرم نسبت استاد به دانشجو است.

به جوان ها روی خوش نشان نمی دهند

توکلی با اشاره به مقاومت در جذب هیات علمی جوان توضیح داد: متاسفانه در برخی از دانشگاه‎های کشور، نسبت به جذب دانشجویان جوان مقاومت وجود دارد. برخی‎ها احساس می‎کنند اگر دکتر جوانی به جمع اساتید بپیوندد انگار جای آنان را اشغال می‎کند. درحالی‎که اینگونه نیست. در همه سطوح باید جانشین‎پروری کنیم. به خصوص در حوزه علم، این امر بسیار اهمیت دارد. این دیدگاه هنوز بین ما رشد نکرده است. برخی از دانشگاه‎های غیر دولتی نیز از جذب هیات علمی خودداری می‎کنند. همچنین اگر استاد استخدام کنند ممکن است این اساتید روی دست آنان باقی بمانند.