راز یک شاهکار معماری ایرانی بر ملا شد

یک پژوهشگر رشته ریاضی از کشور هلند موفق به شناسایی یک شاهکار مهندسی در طراحی و ساخت گنبد آرامگاه«شاه نعمت الله ولی» (واقع در ماهان کرمان) شد که اکنون معمای عدد 11 را در مقابل استادان معماری قرار می دهد.

کد خبر: ۱۱۷۴۱۷۷

تاریخ: ۱۵ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۱۰:۴۰

به گزارش گروه ایرانشناسی خبرگزاری دانا(داناخبر) به نقل از باشگاه خبرنگاران، «ایران، سرزمین شگفتی‌هاست»، «جاذبه‌های ایران حیرت‌برانگیزند» این جمله‌ها را بارها و بارها شنیده‌ایم، گاه اغراقِ تنیده شده در این جملات بهانه‌ای بوده تا مسافران نا آشنا را ترغیب کند به دیدن این شگفتی‌ها. گاهی عظمت و شکوه جاذبه‌های ایران بی‌آن‌که فلسفه پنهان آن را بدانیم گردشگران را مبهوت کرده اما دانایی و آگاهی از برخی جاذبه‌های طبیعی و تاریخی ایران دلیلی می‌شود تا حیرت کنیم.

اینکه سال‌های سال پیش بدون تکنولوژی، بدون پیشرفت سریع علم چگونه این سازه‌های عظیم سربرافراشته‌اند و همچنان استوار و پابرجا ما را به خالقانشان رهنمون می‌کنند. اینکه دانش ایرانیان در چه مرتبه‌ای بوده که این سال‌ها حتی، دانشمندان، مورخان و علاقه‌مندان در پی کشف چگونگی ساخت آنها برآمده‌اند.

هفته گذشته خبری روی خروجی ایرنا قرار گرفت که کمتر کسی به آن پرداخت. خبر این بود که یک ریاضیدان هلندی پس از مدت‌ها به راز یکی از جاذبه‌های بی‌نظیر ایران دست یافته و خوشحال و مسرور راهی ایران شده تا از این کشف خود رونمایی کند.

«وینسنت کارلز» کارشناس ارشد ریاضی در دانشگاه اترخت می‌گوید معماران و مهندسان ایرانی در طراحی و ساخت گنبد آرامگاه شاه‌نعمت‌الله ولی از یک روش منحصر به‌فرد و بی‌نظیر استفاده کرده‌اند. این فقط یک نمونه از شاهکارهای ایرانی است که کمتر می‌توان در بروشورها و کاتالوگ‌های تبلیغاتی ایران دید. کاش این بروشورها به جای استفاده اغراق‌آمیز از این سازه‌های با شکوه به دانش پنهان در آن می‌پرداختند تا شاید هر مسافری با آگاهی از آن لذت تماشایش صدچندان شود.

معمای عدد 11 در گنبد شاه‌نعمت‌الله ولی

آرامگاه یا آستانه شاه نعمت‌الله ولی در ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر کرمان در شهر ماهان قرار گرفته است. نقل است شاه نعمت‌الله ولی، پیر طریقت حافظ است که در موردش سروده است:

آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند ‌/‌ آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند

حکایت شگفتی اما در آرامگاه او نهفته است. وینسنت کارلز دانشمند هلندی با تحقیقاتش به این موضوع پی برده که گنبد این آرامگاه به 11 قسمت مساوی تقسیم شده است. قاعده این 11 قسمت در پایین گنبد و رئوس آنها در بالای گنبد کنار یکدیگر قرار گرفته است. از نظر ریاضی، محیط دایره به‌طور معمول به قسمت‌های مساوی زوج تقسیم می‌شود، این‌که چرا معمار و مهندس این گنبد عدد 11 که یک عدد فرد است را برای تقسیم گنبد و طراحی آن انتخاب کرده، بسیار جالب و حائز اهمیت است، چرا که این کار از نظر ریاضی بسیار مشکل است. لازم است استادان معماری و کاشیکاری ایران بررسی کنند چطور این 11 قسمت مساوی روی یک گنبد با یکدیگر جفت و جور شده است. بدون شک معماران آرامگاه شاه نعمت‌الله ولی در زمان صفوی با این نوع طراحی و ساخت گنبد، قصد دادن پیامی را داشته‌اند که این پیام باید کشف شود.

این محقق هلندی با بررسی‌هایی که درباره عدد 11 و حروف ابجد انجام داد، متوجه شد عدد 11 معادل کلمه «هو» به معنای «الله» است. احتمال می‌رود با توجه به این‌که شاه نعمت‌الله ولی یک عارف بزرگ و شناخته شده در زمان خود بوده، این کار برای نشان دادن اخلاص او در ایمان به خدا انجام شده باشد.

قدیمی‌ترین قسمت آرامگاه این عارف، گنبدی است که سال 840 هجری قمری ساخته شد و از شاهکارهای معماری این آستانه به شمار می‌آید.

این ریاضیدان هلندی نتیجه تحقیقاتش را در همایشی هفته گذشته در اصفهان عنوان کرد؛ نتایجی که رازی از یک شاهکار معماری ایران را برملا می‌کند.