اخوان المسلمین؛ چالش انتخابات ریاست جمهوری مصر

سیسی و اسلام سیاسی

صحبت از حذف اخوان از صحنه سیاسی مصر حداقل در دوره ریاست احتمالی ارتشبد سیسی تبدیل به خبری شده که دهان به دهان بین خبرگزاری‎ها می‎چرخد و در کشور‎های دیگر هم بازتاب داشته است.

کد خبر: ۱۱۷۵۷۲۵

تاریخ: ۰۳ خرداد ۱۳۹۳ - ۱۵:۰۷

به گزارش گروه راهبرد خبرگزاری دانا، فهمی هویدی نویسنده و اندیشمند اسلامــی مصـری کــه جــزوبرجستــه‎ترین متفکرین اسلامی معاصر محسوب می‎شود. هویدی بیشتر تلاش هایش را به بررسی مسایل اندیشه اسلامی و عربی در دوران معاصر اختصاص داده و سعی داشته است این اندیشه‎ها را با شرایط معاصر سازگار کند. وی اندیشمندان را به توسعه و پیشرفت گفتمان دینی و همگام‎سازی اندیشه دینی با شرایط جهان معاصر فرا می‎خواند. هویدی طی دورهای طولانی برای الاهرام می‎نوشت و اکنون جزو نویسندگان ثابت الشروق است. وی هم‎چنین مقالاتش را در روزنامه‎‎های عربی متعددی هم‎چون الشرقالاوسط منتشر می‎سازد. وی طی یادداشتی که در هفته نامه پنجره ترجمه و منتشر شده است، به واکاوی نگاه ژنرال سیسی، نامزد انتخابات مصر به اسلام سیاسی پرداخته است:

(1)

در یک گفت‎وگوی تلویزیونی در پنجم می، ‎لمیس الحدیدی بــه‎عنــوان روزنامه‎ نگار از عبدالفتاح السیسی پرسید: «آیا جماعت اخوان‎المسلمین به پایان کار خود رسیده است؟» و سیسی پاسخ داد: «این من نبودم که کار اخوان را ساختم بلکه شما مصری‎ها بودید که در تاریخ 30/6/2014 به اخوانی‎ها نه! گفتید و پرونده این سازمان را بستید». ابراهیم عیسی، گفت‎وگو‎کننده دوم از سیسی پرسید: «اگر شهروندان مصری تصمیم گرفتند شما را به ریاست‎جمهوری انتخاب کنند آیا اطمینان می‎دهید که کار اخوان‎المسلمین را تمام کنید و اینکه در دوره ریاست شما دیگر چیزی به نام اخوان‎المسلمین وجود نخواهد داشت؟» و سیسی در یک کلمه پاسخ داد: «بله.»

اما ژنرال سیسی در گفت‎وگو با سردبیران روزنامه‎ها (طبق گزارش روزنامه الشروق در تاریخ هشتم می) گفت:

«حذف کردن با دموکراسی تعارض دارد اما سوال اینجاست که آیا حذف کردن در نظر عموم مردم مصر پذیرفتنی است یا نه؟ آیا ساختار جامعه مناسب این امر است یا نه؟ این‎ها سوالاتی است که باید مورد بحث و گفت‎وگو قرار بگیرند.

هم‎چنین باید تاثیرات اسلام سیاسی را مورد بحث قرار داد. اروپایی‎ها چهار قرن پیش آثار دین را از دولتهایشان پاک کردند و بخش بزرگی از جامعه ما هم در حال حاضر اسلام سیاسی را نمی‎پذیرد چرا که نگران الان و آینده‎اش است. پس سوال این است که چگونه باید با این شرایط برخورد کرد؟

کسانی که از صلح و آشتی حرف می‎زنند باید این مساله را با مصری‎ها حل کنند نه با حکومت. زیرا برای اولین‎بار در مصر هیچ همدلی و همراهی مردمی با این جریان وجود ندارد. لذا در درجه اول باید از مردم مصر عذرخواهی و سعی در جلب رضایتشان شود.»

(2)

صحبت از حذف اخوان از صحنه سیاسی مصر حداقل در دوره ریاست احتمالی ارتشبد سیسی تبدیل به خبری شده که دهان به دهان بین خبرگزاری‎ها می‎چرخد و در کشور‎های دیگر هم بازتاب داشته است. برخی تلاش کردند پیامد‎های این سخنان را کاهش دهند؛ از جمله نبیل فهمی وزیر خارجه مصر و عمرو موسی که هردو در زمان ایراد این سخنان در واشنگتن بودند. یکی گفت منظور ارتشبد سیسی برخورد با خشونت‎‎های منتسب به جماعت اخوان‎المسلمین بوده و دیگری چنین توجیه کرد که حرف‎‎های سیسی معطوف به سازمان اخوان‎المسلمین بوده، نه حزب آزادی و عدالت که برآمده از آن است. در داخل مصر برخی تلاش کردند سخنان سیسی را به لزوم دست شستن اخوان از برخی افکار و عقاید ربط دهند (دکتر یاسر البرهامی و اندیشه تکفیر) و مدعی شدند ریشهکن کردن اخوان به‎طور کامل قابل تصور نیست.

برجسته‎ترین اظهار نظر در بین روزنامه‎‎های مصری متعلق به روزنامه المصریالیوم در تاریخ هفتم می ‎است که با امضای نویسنده‎ای خود را «نیوتن» نامیده. وی به صراحت گفته اخوان‎المسلمین را قبول نداشته و به این سازمان بدبین است اما از سوی دیگر حرف‎‎های سیسی درباره اخوان را بسیار خطرناک می‎داند. این نویسنده برخلاف بقیه سعی در توجیه و تفسیر یا کاستن شدت و حدت آن ندارد و فقط می‎گوید ارتشبد سیسی با آنچه گفت وضعیت را کاملا روشن کرد و پاسخ وی از قبل آماده بود. یعنی حرفی ناگهانی و فی البداهه نبود. نویسنده در ادامه می‎پرسد: «آیا آنچه سیسی گفت امکانپذیر است؟ آیا او قادر به انجام آن است؟ آیا منظورش پایان دادن به ایدئولوژی اخوان بوده؟ و چطور می‎تواند اندیشه‎ای را که یک قرن عمر کرده از ریشه نابود کند؟ آیا جوانان دست از سازمانشان خواهند شست و آیا ممکن است اعضای اخوان این سازمان را ر‎ها کنند؟ سیسی چگونه می‎خواهد ایشان را به این کار وادار کند... با فشار و بایکوت بیشتر؟ اگر اخوانی‎ها به فعالیت مخفیانه و حرکت زیرزمینی روی بیاورند، در برابر پیامد‎های منفی این تصمیم چه خواهد کرد؟»

دو خبرنگار خارجی نظر مرا درباره حرف‎‎های سیسی جویا شدند و من گفتم این سخنان چنان مبهم است که تفسیر‎های مختلفی از آن می‎توان به دست داد و هم‎چنین در پی خود سوالات زیادی هم درباره حقیقت قصد و غرض سیسی ایجاد می‎کند. به هرحال باید منتظر ماند و دید در صحنه عمل چه اتفاقاتی رخ خواهد داد.

(3)

پرسش‎‎هایی که نویسنده ضد‎اخوانی المصری الیوم مطرح کرده بجا و مهم است. لازم نیست طرفدار اخوان باشیم تا بفهمیم حماقت اقدام به حذف اخوان‎المسلمین هیچ نتیجه و سودی ندارد. این پرسش‎ها برای هر انسانی که کمی عقل سیاسی داشته باشد پیش می‎آید، نه به‎خاطر علاقه به اخوان‎المسلمین، بلکه به‎دلیل نگرانی از آینده وطن و آرامش و ثبات کشور. در این راستا به‎نظرم چند سوال دیگر هم می‎توان طرح کرد: آیا کسانی که در خیابان‎ها و دانشگاه‎ها تظاهرات می‎کنند همه اخوانی هستند یا گروه‎ها و افراد دیگری هم حضور دارند که آن‎ها هم دلایل خاص خودشان را دارند؟ آیا اسلام سیاسی‎ای که ارتشبد سیسی از آن انتقاد می‎کند محدود به اخوان‎المسلمین است یا جماعت‎ها و احزاب دیگری هم ممکن است در این دایره بگنجند؟ آیا اسلام سیاسی موضع واحدی درباره حوادث جاری مصر دارد یا براساس جریان‎‎های مختلفی که درونش هست، مواضع متفاوتی اتخاذ می‎کند؟ براساس چه سازوکاری ارتشبد سیسی میزان پذیرش یا رد اسلام سیاسی را تعیین می‎کند؟ آیا براساس نظر دستگاه‎‎های امنیتی، رسانه‎‎های جمعی یا جمعیتی که به خیابان‎ها می‎ریزند یا براساس تصمیم دولت منتخب و طبق قانون اساسی؟ آیا این اختیاری که به ارتشبد سیسی اعطا شده این حق را به وی می‎دهد که نیرو‎ها و جریان‎‎های فکری موجود در مصر را حذف کند یا به آن‎ها اجازه فعالیت بدهد؟ آیا نظر عمومی مردم که طبق ادعای سیسی اسلام سیاسی را نمی‎پذیرد، پذیرای سکولاریسم افراطی حاضر در مصر و گروه‎‎های کمونیستی خواهد بود که در عرصه عمومی مصر مشغول فعالیتند یا فراخوان‎‎های جنبش فمینیسم، همجنسباز‎ها و بهایی‎ها را خواهد پذیرفت؟ درباره خشونت‎‎هایی که تبدیل به بهانه حذف اسلام سیاسی و اخوان‎المسلمین شده است، باید پرسید چرا دولت مصر انجام تحقیقات بی‎طرفانه زیر نظر دفتر حقوق بشر مستقر در ژنو را درباره حوادثی چون آتش زدن کلیساها، قتل سربازان ارتش و تظاهرکنندگان و فجایعی را که در میدان رابعه العدویه، النهضه و مقابل گارد ریاست‎جمهوری اتفاق افتاد نمی‎پذیرد؟ اگر اینقدر مشتاق نظارت بین‎المللی بر انتخابات ریاست‎جمهوری آینده هستیم، چرا یک تحقیق بین‎المللی درباره جنایت‎ها و خشونت‎‎های رخ داده را نمی‎پذیریم تا خاطر مردم آسوده شود و شک و شبهه‎ها برطرف شوند؟ آیا قتل بیش از 50 هزار نفر (بر حسب برآورد سایت مستقل ویکی ثوره) از زمان انقلاب، بدون پیگرد عوامل آن موضوع ساده‎ای است که با گذشت زمان به است فراموشی سپرده شود؟

(4)

درباره آینده سخنان سیسی نگران هستم. در حرف‎‎های او حضور یک ژنرال ارتشی بسیار پررنگ‎تر از یک کاندیدای ریاست‎جمهوری بود. آرزو داشتم سیسی با همان آرامشی که در برابر خارجی‎ها دارد، در داخل هم در صحبت هایش همه را به صلح و آشتی دعوت کند و اگر صحبت هایش قبل از ضبط برنامه آماده شده، حداقل معطوف به جلب آرای همگانی مردم و آغاز کمپین انتخاباتی‎اش باشد. با این حال وی با زبان و منطق یک ژنرال نظامی سخن گفت.

امیدوار بودم سیسی با گفته هایش راه حل‎‎های جدیدی در عرصه سیاست مطرح کند اما دیدم به‎جای این کار بن بست‎‎های جدیدی ایجاد کرد. انتظار داشتم ژنرال همه را از عجله در موضع‎گیری و قضاوت نهی کند و بگوید پرونده همه موضوعات در آینده باز و قابل بررسی خواهد بود و به محکوم کردن و تخریب اسلام سیاسی نپردازد و طرفدارانش را «میانه رو» ننامد و بین طرفدارانش و به‎اصطلاح کسانی که «تندرو» می‎خواند تبعیض قایل نشود. البته اگرچه او گفت شرایط کشور هنوز آماده آشتی ملی نیست، بهتر بود در پاسخ به سوال در مورد بقای اخوان و آینده‎شان می‎گفت: «کشور مصر قانون دارد و هرکس به قانون احترام بگذارد محترم است و هرکس با قانون مخالفت کند با او مبارزه می‎کنیم.»

الشروقـ‎13 می‎2014

فهمی هویدی