راه های انتقال ایدز را بشناسید

برخلاف باوری که هنوز رایج است، راه های انتقال ویروس اچ آی وی، محدود و قابل پیشگیری است.

کد خبر: ۱۱۸۹۴۷۶

تاریخ: ۳۰ دی ۱۳۹۳ - ۱۷:۰۴

گروه سلامت خبرگزاری دانا (داناخبر) - مریم گویا *: اچ آی وی فقط از راههای خاصی منتقل میشود، و هدف از این مطلب این است که توضیح دهد شما چگونه به اچ آی وی مبتلا میشوید یا نمیشوید. شناخت روش های انتقال اچ آی وی به افرادی که مطمئن نیستند در معرض اچ آی وی قرار گرفته اند یا نه، کمک می کند.

اچ آی وی در خون و سایر مایعات بدن فرد مبتلا مانند منی و مایعات مهبلی یافت میشود. اچ آی وی برای مدت زمان زیادی نمی تواند خارج از بدن زندگی کند، بنابراین برای ابتلا به اچ آی وی، باید مایعات بدن یک فرد مبتلا وارد بدن شما شود (تماس با بزاق هیچ وقت منجر به انتقال اچ آی وی نمی-شود). ویروس از طریق تماس با جریان خون یا از طریق غشاهای مخاطی نازک مانند غشای درون مهبل، مقعد یا مجرای ادرار، وارد بدن می شود.

رابطه جنسی مهبلی

اچ آی وی در مایعات جنسی افراد مبتلا وجود دارد. این مایعات در مرد شامل مایع منی و مایعاتی هستند که قبل از ارضا جنسی و در حین رابطه جنسی از آلت وی، خارج می شوند. در زنان، اچ آی وی در مایعات مهبلی وجود دارد؛ مایعاتی که توسط مهبل برای تسهیل رابطه جنسی تولید می شوند.

اگر یک مرد مبتلا به اچ آی وی بدون استفاده از کاندوم با یک زن رابطهی جنسی برقرار کند، اچ آی وی میتواند از طریق پوشش داخلی مهبل، گردن رحم و رحم به بدن زن وارد شود. اگر زن در داخل یا دور مهبل خود بریدگی یا زخم داشته باشد خطر انتقال اچ آی وی افزایش می یابد، زیرا باعث می شود ویروس راحت تر وارد جریان خون شود. بریدگی یا زخم ممکن است آنقدر محسوس نباشد و یا آنقدر کوچک باشد که زن از وجود آن اطلاعی نداشته باشد.

اگر یک زن مبتلا به اچ آی وی بدون استفاده از کاندوم با یک مرد رابطه جنسی برقرار کند، اچ آی وی از طریق زخمی که روی آلت مرد وجود دارد یا از طریق ورود به مجرای ادراری وی (مجرایی که تا پایین آلت کشیده شده است)، و یا از داخل پوست ختنه گاه (مگر این که از طریق ختنه جدا شده باشد)، وارد بدن شود.

هر گونه تماس با خون در طول رابطه جنسی خطر ابتلا را افزایش می دهد. به عنوان مثال اگر رابطه جنسی در زمان قاعدگی برقرار شود، ممکن است درون مهبل زن خون وجود داشته باشد. برخی از بیماری های مقاربتی- هرپس یا سوزاک- خطر انتقال اچ آی وی را افزایش می دهند.

رابطه جنسی مقعدی

رابطه جنسی مقعدی مفعولی (به عنوان مثال زمانی که آلت یک مرد درون مقعد یک فرد قرار می گیرد)، نسبت به رابطه جنسی مهبلی مفعولی، خطر بیشتری در انتقال اچ آی وی دارد زیرا پوشش داخلی مقعد از پوشش داخلی مهبل نازک تر است، بنابراین در حین رابطه جنسی امکان آسیب آن بیشتر است. هر گونه تماس با خون در حین رابطه جنسی خطر ابتلا را افزایش می دهد.

اگر یک مرد در حالت فاعل در رابطه جنسی مقعدی با یک مرد یا زن دیگر که مبتلا به اچ آی وی است قرار گیرد، خطر ابتلای وی نیز وجود دارد.

رابطه جنسی دهانی

رابطه جنسی دهانی با یک شریک مبتلا به اچ آی وی، خطر انتقال هر چند به میزان کم را به همراه دارد. اگر یک فرد رابطه جنسی دهانی (لیسیدن و یا مکیدن آلت مردانه) با یک مرد مبتلا به اچ آی وی برقرار کند، مایعات بدن فرد مبتلا می تواند وارد دهانش شود. اگر لثه فردی خونریزی داشته باشد یا در دهان خود زخم های کوچک داشته باشد، خطر ورود اچ آی وی به جریان خونش ولو کم وجود دارد. همچنین اگر مایعات بدن یک زن مبتلا وارد دهان شریکش شود نیز خطر انتقال اچ آی وی وجود دارد.

علاوه بر این، یک فرد مبتلا به اچ آی وی که رابطه جنسی دهانی با فردی دیگر برقرار کرده است، اگر لثه او خونریزی داشته باشد یا زخمی در دهانش باشد که خونریزی کند، احتمال دارد از این طریق اچ آی وی منتقل شود. اما وجود اچ آی وی به تنهایی در بزاق خطر محسوب نمی شود.

اعتیاد تزریقی

خطر قرار گرفتن در معرض اچ آی وی در افرادی که مواد تزریق میکنند، بسیار بالاست. استفاده از وسایل تزریق مشترک ضد عفونی نشده، خطر انتقال ویروس هایی مانند اچ آی وی و هپاتیت C که از طریق خون منتقل می شوند، را به شدت افزایش می دهد. سوزن، سرنگ و وسایل تزریق مشترک آلوده، سه برابر بیشتر از رابطه جنسی اچ آی وی را انتقال میدهند. ضد عفونی کردن وسایل تزریق بعد از هر بار استفاده، خطر انتقال را پایین آورده اما آن را کاملا از بین نمی برد.

انتقال از مادر به نوزاد

یک زن باردار مبتلا به اچ آی می تواند اچ آی وی را به جنین خود در طی دوران حاملگی یا به نوزاد هنگام زایمان منتقل کند. علاوه بر این، اچ آی وی از طریق شیر دهی نیز منتقل میشود. این نوع انتقال اچ آی وی به عنوان انتقال از مادر به نوزاد نیز شناخته میشود.

اگر یک زن بداند که به اچ آی وی مبتلا است، داروهایی وجود دارد که می تواند خطر انتقال ویروس به نوزادش را تا حد زیادی کاهش دهد.

انتقال خون و فرآورده های خونی

برخی افراد از طریق انتقال خون آلوده مبتلا می شوند. امروزه در کشورهای پردرآمد، بر روی تمام خونهایی که برای انتقال استفاده می شوند آزمایش اچ آی وی انجام میگیرد، و ابتلا به اچ آی وی از طریق انتقال خون بسیار نادر است. اما در کشورهایی با درآمد کم و متوسط، که مراحل ایمن سازی خون به درستی انجام نمی گیرد، ابتلا به اچ آی وی از طریق انتقال خون همچنان اتفاق میافتد.

اجزای مختلف خون شامل گلبول قرمز، گلبول سفید، پلاکت ها، پلاسما و ایمنوگلوبین ها، به عنوان فرآورده های خونی شناخته میشوند. این فرآورده ها بایستی تحت فرآیند نظارتی شدیدی قرار گرفته و خون های آلوده دور انداخته شوند. برخی از فرآورده های خونی، مانند آنهایی که افراد هموفیلی مصرف می کنند، می توانند گرما درمانی و ایمن شوند.

ابتلا در محیط های مراقبت های بهداشتی

بیمارستانها و درمانگاه ها برای جلوگیری از انتشار عفونتهای ویروسی خونی، بایستی اقدامات پیشگیرانه ای انجام دهند. این اقدامات شامل استفاده از وسایل جراحی استریل شده، پوشیدن دستکش و از بین بردن ایمن زباله های بیمارستانی، میباشد. در کشورهای پر در آمد، انتقال اچ آی وی در محیطهای مراقبت سلامت بسیار پایین است. اما در کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط، به دلیل عدم انجام اقدامات ایمنی صحیح، این نوع از ابتلا هنوز رخ می دهد.

در بعضی مواقع نادر، کارکنان سلامت از طریق فرو رفتن سوزن آلوده به آچ آی وی به دستشان، به این ویروس مبتلا میشوند. افراد کمی هم از طریق زخم بازی که در بدن دارند یا از طریق پاشیده شدن ویروس به محلهایی که غشای مخاطی وجود دارد (مانند چشم یا داخل بینی)، به اچ آی وی مبتلا می شوند.

خالکوبی/ سوراخ کردن

هر چیزی که باعث ورود خون یک فرد دیگر به جریان خون شما شود خطرناک است. اگر ابزارها استریل نشوند، در صورتی که فرد قبلی که از آن ها استفاده کرده است به اچ آی وی مبتلا بوده باشد، خطر انتقال اچ آی وی به فرد بعدی از طریق خالکوبی و سوراخ کردن وجود دارد.

در کشورهای توسعه یافته، در محل هایی که خال کوبی انجام میگیرد، قوانین بهداشتی سختگیرانهای برای تضمین استریل بودن تمام وسایل وجود دارد. اگر میخواهید خال کوبی کنید یا جایی از بدنتان را سوراخ کنید، از فردی که آنجا کار می کند بپرسید برای جلوگیری از انتقال اچ آی وی چه اقداماتی را انجام داده و میدهد.

خطر هر کدام از راه های انتقال

در سال ۲۰۱۴، در یک مطالعه، خطرناکترین راههای انتقال اچ آی وی، رتبه بندی شدند. این مطالعه نشان داد که بیشترین میزان خطر به ترتیب در انتقال خون، انتقال از مادر به نوزاد و روابط جنسی، وجود دارد. در انواع روابط جنسی مورد مطالعه، رابطه جنسی مقعدی مفعولی پر خطرترین، و رابطه جنسی دهانی کم خطرترین رتبه بندی شدند.

اما تمامی این خطرها را می توان با نظارت بر خون های انتقالی برای آلوده نبودن به اچ آی وی؛ مصرف داروهای ضد رتروویروسی توسط مادران مبتلا به اچ آی وی و نوزادان آن ها و همچنین استفاده از کاندوم توسط افراد مبتلا به اچ آی وی که از نظر جنسی فعال هستند، ریشهکن کرد.

راه هایی که اچ آی وی از طریق آن ها انتقال نمی یابد:

بوسیدن

برای ابتلا به اچ آی وی باید میزان کافی از ویروس به درون بدن شما راه پیدا کند. اچ آی وی در بزاق وجود دارد، اما مقدار آن بسیار کم است و هیچ وقت دیده نشده است که اچ آی وی از طریق بوسیدن منتقل شود. اگر زخم های بزرگ که خونریزی دارند در دهان نباشد، و لثه ها هم به شدت خونریزی نداشته باشند، اچ آی وی از طریق بوسیدن دهان به دهان منتقل نمیشود.

عطسه، سرفه، لیوان/ فنجان مشترک و غیره

ویروس اچ آی وی در خارج از بدن میزبان زنده اش (به عنوان مثال انسان) تکثیر نمیشود. همچنین در هوای باز زیاد دوام نمیآورد، و احتمال انتقال آن به این صورت از طریق محیط بسیار بعید است. هیچ انتقال محیطی ای تا به حال ثبت نشده است.

این بدین معناست که اچ آی وی نمیتواند از طریق تف کردن، عطسه زدن، لیوان، کارد و چنگال و آلات موسیقی مشترک، منتقل شود. هم چنین اچ آی وی از طریق استخرهای شنا، دوش و یا وسایل شست و شو و سرویس بهداشتی مشترک نیز منتقل نمی شود.

حشرات

مطالعاتی که توسط محققان زیادی انجام شده نشان داده است که اچ آی وی از طریق نیش حشرات، حتی در مناطقی که موارد ابتلا به اچ آی وی و ایدز بالاست و جمعیت زیادی از حشرات مانند پشه ها وجود دارد، منتقل نمی شود. عدم وجود شیوع های این چنینی، علی رغم تلاش زیاد برای کشف آنها، نشان می دهد که اچ آی وی از طریق نیش حشرات منتقل نمی شود.

اچ آی وی تنها مدت زمان کمی زندگی میکند و نمیتواند در بدن یک حشره تکثیر شود. بنابراین حتی اگر ویروس به بدن یک پشه یا هر نوع حشره گزنده یا مکنده دیگر وارد شود، نمیتواند آن را مبتلا کند، در نتیجه ویروس به انسان بعدی که حشره آن را نیش میزند نیز منتقل نمیشود.

تزریق مواد با سوزن و سرنگهای استریل شده

تزریق با سوزن یا سرنگ تمیز و وسایل تزریق استریل شده، تا زمانی که وسایل در هر بار مصرف تمیز شده و به صورت مشترک استفاده نشوند، باعث انتقال اچ آی وی نمیشود. اما خطرهای دیگری در اعتیاد و تزریق مواد وجود دارد. اگر فردی دارای اعتیاد باشد (مثلا اعتیاد به الکل)، تصمیم گیری هایش ممکن است صحیح نباشد و باعث شود وارد رفتارهای پرخطر جنسی شود و در معرض اچ آی وی قرار گیرد.

رابطه جنسی محافظت شده

اگر کاندومها به طور صحیح و مداوم استفاده شوند، در پیش گیری از انتقال اچ آی وی بسیار موثر هستند. درصد کمی از افراد فکر می کنند که کاندوم ها به اندازه کافی ایمن نیستند، و ویروسهای بسیار کوچک میتوانند از لاتکس به کار رفته در کاندوم عبور کنند اما آزمایشهای علمی این نظریه را رد کرده است.

کاندوم ها در پیش گیری از انتقال اچ آی وی حین رابطه جنسی مهبلی و مقعدی و همچنین دهانی موثر هستند. اطلاعات بیشتر در صفحه مربوط به کاندوم موجود است.

فریب نخوردن و باور نکردن خرافات در مورد انتقال اچ آی وی بسیار مهم است. خرافات و شایعات می تواند به افراد مبتلا به اچ آی وی بسیار آسیب برساند، چرا که باعث ترس، اضطراب و همچنین بدنامی و تبعیض می شود.

عوامل افزاینده خطر

همه افراد جامعه نسبت به این عفونت حساس هستند. حاملان ویروس معمولا نشانه مشخصی ندارند و در نتیجه خود و شریک جنسی  آن ها بی خبر از آلودگی به ویروس ایدز می باشند. دوره زمانی که فرد آلوده می تواند ویروس را به دیگران منتقل کند، دقیقا مشخص نیست. اما به نظر می رسد که فرد آلوده از زمان شروع آلودگی تا آخر عمر قادر است ویروس را به دیگران منتقل کند. همچنین قدرت آلوده کنندگی در ارتباط با مقدار ویروس می باشد.

در اولین ماه های آلودگی که هنوز کاهش ایمنی در فرد اتفاق نیافتاده ممکن است خطر انتقال زیاد باشد. در این شرایط چون فرد از وضعیت خود اطلاعی ندارد ممکن است همچنان به رفتارهای جنسی پرمخاطره خود ادامه دهد و در نتیجه افراد زیادی را به این ویروس آلوده کند. البته مقدار ویروس در اواخر دوره بیماری یعنی زمانی که علائم کاهش ایمنی پدیدار شدند نیز افزایش می یابد.

گاهی ویروس در بزاق، اشک، ادرار و ترشحات حلقی دیده شده ولی تاکنون گزارشی از آلودگی در اثر تماس با این ترشحات داده نشده است. خطر انتقال ویروس از طریق ارتباط جنسی دهانی را به سادگی نمی توان مشخص نمود. ولی تصور می شود که این شکل از انتقال کمتر صورت گیرد. همچنین شواهدی دال بر انتقال ویروس از طریق نیش حشرات وجود ندارد.

ویروس

در این میان عواملی وجود دارند که می توانند احتمال انتقال ویروس را در هربار مواجهه با ویروس اچ آی وی افزایش دهند. این عوامل شامل موارد ذیل هستند:

1-احتمال انتقال ویروس از مرد مبتلا به زن غیرمبتلا (به دلیل سطح تماس زیاد مخاط ناحیه واژن یا مهبل با مایع منی آلوده و نیز ظریف بودن پوشش داخلی دستگاه تناسلی زنان) بیشتر از احتمال انتقال از زن مبتلا به مرد غیرمبتلا است. در دختران جوان و کم سن چون دستگاه تناسلی هنوز رشد کافی نداشته، احتماًل صدمه خوردن، خراشیدگی، خونریزی و  انتقال اچ‌ آی‌ وی و بیماری‌های آمیزشی بیشتر است.

2-در تماس‌ های جنسی از طریق مقعد (رابطه جنسی از راه پشت) خطر انتقال ویروس بیشتر از تماس‌های جنسی معمول است. زیرا:

به دلیل وجود عضله قوی در مدخل مقعد، تماس‌های مقعدی با فشار  بیشتری صورت می گیرد در نتیجه احتمال خراشیدگی و پارگی این ناحیه بیشتر است.

از طرفی مخاط ناحیه انتهایی روده (قبل از مقعد) شکننده بوده و در تماس‌های مقعدی احتمال آسیب پذیری، صدمه و پارگی آن بیشتر است.

چون ناحیه انتهایی روده بسیار آلوده است این ناحیه سیستم دفاعی قوی دارد و تعداد زیادی از سلول‌های دفاعی بدن (لنفوسیت) در آن وجود دارد.  این سلول های دفاعی گیرنده هایی دارند تا ویروس ها از جمله اچ‌ آی‌ وی به آن بچسبد. بعد از چسبیدن ویروس به این سلول های دفاعی، آنها به راحتی وارد سلول های فوق شده و به سرعت تکثیر پیدا می کنند و سلول‌های دفاعی را از بین می برند.

۳- وجود شرکای جنسی متعدد و روابط جنسی پرخطر، تغییر مداوم شرکای جنسی، تماس جنسی با افرادی که شرکای جنسی متعدد دارند، احتمال آلودگی افزایش می‌یابد.

۴- در تماس جنسی با خشونت یا اجبار یا در تماس‌های جنسی گروهی نیز احتمال انتقال افزایش می یابد.

۵- یکی از موارد مهمی که در میزان انتقال ویروس به شریک جنسی بسیار تاثیرگذار است مرحله بیماری در فرد مبتلا است. بیمار مبتلا در مرحله حاد اولیه بیماری و همینطور در مرحله پیشرفته بیماری (ایدز) مقدار ویروس در بدن فرد مبتلا در بالاترین حد است. هر چه میزان ویروس در بدن فرد مبتلا بیشتر باشد احتمال انتقال هم بیشتر می‌شود. پس در مصرف داروهای ضد ویروسی که باعث پایین آوردن میزان ویروس در بدن می‌شود احتمال انتقال کمتر خواهد بود این نکته در پیشگیری از انتقال بیماری از مادر مبتلا به فرزند اهمیت دارد و زنان باردار در صورت ابتلا به اچ آی وی، حتماٌ باید داروهای ضد ویروسی مصرف کنند.

۶- در تماس های جنسی در دوران قاعدگی خطر انتقال اچ‌ آی‌ وی و برخی از انواع بیماری‌های آمیزشی بیشتر است.

۷- وجود عفونت‌های آمیزشی مثل سوزاک و کلامیدیا، احتمال آلودگی به اچ‌ آی‌ وی را در تماس جنسی ۳ الی ۵ برابر افزایش می‌دهد. این در حالی که وجود عفونت‌ های زخم‌دار در دستگاه تناسلی خطر آلودگی را ۵ الی ۱۰ برابر افزایش می‌ دهد.

۸- مصرف مواد مخدر (مثل هروئین، تریاک)، مواد توهم‌زا (مثل حشیش، گرس، علف)، مشروبات الکلی، اکس و مواد محرک آمفتامینی (مثل شیشه) باعث اشکال در درک و فهم افراد شده، قدرت تصمیم‌گیری مناسب را از انسان می‌ گیرند. موقعی که عقل و درک انسان مختل شود و نتواند به درستی تصمیم‌گیری کند ممکن است رفتارهای پرخطری مانند انجام یک رابطه جنسی بیمحابا و بدون کاندوم انجام دهد که این رفتار او را در معرض ابتلا به اچ‌آی‌وی قرار ‌می‌دهد.

لازم به ذکر است که درمان های ضدویروسی ایدز باعث کاهش مقدار این ویروس در خون و ترشحات دستگاه تناسلی می گردد ولی هنوز چنین افرادی را باید آلوده کننده در نظر گرفت و شروع درمان های ضدویروسی به معنی آن نیست که افراد دیگر آلوده کننده نیستند بلکه تنها مقدار ویروس در خون و ترشحات آنها کاهش می یابد.

پاسخ به برخی سوالات رایج

راه های اصلی انتقال اچ آی وی کدامند؟

*رابطه جنسی محافظت نشده دخولی با فرد مبتلا

*تزریق خون و یا فرآورده های خونی آلوده، از مادر آلوده به جنین در طول حاملگی، زایمان و شیردهی

*استفاده از وسایل تزریق مشترک که قبلا توسط یک فرد مبتلا استفاده شده است

اگر شریک من اچ آی وی داشته باشد احتمال مبتلا شدن من وجود دارد؟

رابطه ای که در آن یک فرد به اچ آی وی مبتلا باشد و دیگری نباشد به آن رابطه ناهمگون می گویند. اگر زوج های ناهمگون رابطه جنسی محافظت نشده داشته باشد خطر انتقال وجود دارد. اما با استفاده از کاندوم در طول رابطه جنسی مهبلی، مقعدی و دهانی خطر تا حد زیادی کاهش می یابد. هر دو شریک در رابطه جنسی ناهمگون باید برای جلوگیری از ابتلا یکدیگر به اچ آی وی متعهد باشند.

آیا خطر انتقال اچ آی وی در رابطه جنسی محافظت نشده مقعدی از رابطه جنسی مهبلی بیشتر است؟

خطر انتقال در رابطه جنسی مقعدی از هر نوع رابطه جنسی دیگری بالاتر است زیرا:

*به دلیل وجود عضله قوی در مدخل مقعد، تماس‌های مقعدی با فشار  بیشتری صورت می گیرد در نتیجه احتمال خراشیدگی و پارگی این ناحیه بیشتر است.

*از طرفی مخاط ناحیه انتهایی روده (قبل از مقعد) شکننده بوده و در تماس‌های مقعدی احتمال آسیب پذیری، صدمه و پارگی آن بیشتر است.

*چون ناحیه انتهایی روده بسیار آلوده است این ناحیه سیستم دفاعی قوی دارد و تعداد زیادی از سلول‌های دفاعی بدن (لنفوسیت) در آن وجود دارد.  این سلول های دفاعی گیرنده هایی دارند تا ویروس ها از جمله اچ‌ آی‌ وی به آن بچسبد. بعد از چسبیدن ویروس به این سلول های دفاعی، آنها به راحتی وارد سلول های فوق شده و به سرعت تکثیر پیدا می کنند و سلول‌های دفاعی را از بین می برند.

همچنین در رابطه جنسی فاعلی نیز احتمال ابتلا وجود دارد، اما درصد آن نسبت به رابطه جنسی مفعولی کمتر است.

آیا فرو کردن انگشت درون مهبل یا مقعد در طول رابطه جنسی باعث انتقال اچ آی وی می شود؟

تنها در صورتی که انگشت دارای زخم یا بریدگی باشد و یا به طور مستقیم با خون آلوده، مایعات مهبلی یا اسپرم تماس داشته است، فرو بردن آن درون مقعد یا مهبل باعث انتقال اچ آی وی می شود. همچنین اگر فرد مبتلا به اچ آی وی انگشتش خونریزی داشته باشد و آن را در مهبل یا مقعد فرد دیگر فرو کند، احتمال انتقال اچ آی وی وجود دارد.

آیا رابطه ای بین اچ آی وی و سایر بیماری های آمیزشی وجود دارد؟

اچ آی وی و سایر بیماری های آمیزشی بر یکدیگر تاثیر می گذارند. اگر یک فرد مبتلا به اچ آی وی مبتلا به بیماری مقاربتی هم باشد احتمال انتقال اچ آی وی بالا می رود. انتقال می تواند از طریق زخمی که بر روی اندام جنسی است و خونریزی می کند انجام شود یا از طریق ترشح زیاد اندام تناسلی. خطر ابتلا از طریق رابطه جنسی برای فردی که اچ آی وی ندارد و به بیماری مقاربتی مبتلا است بیشتر است. این زمانی اتفاق می افتد که بیماری مقاربتی باعث زخم شود یا به پوست آسیب بزند (به عنوان مثال سیفلیس یا هرپس)، یا در صورتی که بیماری مقاربتی باعث یک واکنش ایمنی در ناحیه تناسلی شود (به عنوان مثال کلامیدیا یا سوزاک). احتمال انتقال اچ آی وی در افرادی که بیماری مقاربتی ای دارند که باعث ایجاد زخم می شوند، بیشتر از افرادی است که بیماری مقاربتی ای دارند که باعث ایجاد زخم نمی شود. استفاده از کاندوم در حین رابطه جنسی بهترین راه برای پیشگیری از انتقال جنسی بیماری ها، از جمله اچ آی وی است.

آیا احتمال ابتلا به اچ آی وی از طریق تماس معمول اجتماعی/ فعالیت هایی مانند دست دادن/ استفاده مشترک از سرویس بهداشتی/ استخر/ کارد و چنگال/ بوسیدن عطسه و سرفه وجود دارد؟

خیر. اچ آی وی ویروسی نیست که از طریق آب، غذا و هوا منتقل شود، و بتواند بیرون از بدن انسان زیاد زنده بماند. بنابراین ویروس اچ آی وی از طریق تماس های عادی اجتماعی مانند بوسیدن، دست دادن، سرفه و کارد و چنگال مشترک، از یک فرد به فرد دیگر منتقل نمی شود.

آیا احتمال انتقال اچ آی وی از طریق خال کوبی، سوراخ کردن بدن یا از طریق وسایل آرایشگاه وجود دارد؟

اگر وسایلی که در این محیط ها استفاده می شوند و آلوده به خون می شوند بعد از هر بار مصرف استریل نشوند یا از وسایل یک بار مصرف استفاده نشود خطر انتقال اچ آی وی وجود دارد. در هر حال افرادی که خال کوبی و سوراخ کردن بدن انجام می دهند، باید یک سری اقدامات را رعایت کنند که برای جلوگیری از انتقال بیماری های ویروسی خونی مانند هپاتیت C و B و اچ آی وی، طراحی شده اند، و به آن ها "اقدامات پیشگیرانه جهانی” می گویند. وقتی که به آرایشگاه می روید احتمال انتقال وجود ندارد اما اگر جایی از بدنتان ببرد و خون آلوده از طریق زخم خارج شود احتمال دارد ویروس منتقل شود. ریش تراش های سنتی که توسط آرایشگران استفاده می شوند اکنون دارای تیغ های قابل تعویض هستند که تنها یک بار استفاده می شوند و بدین طریق احتمال انتقال بیماری های ویروسی خونی را از بین می برد.

آیا کارکنان سلامت که با بیماران مبتلا به اچ آی وی در تماس هستند خطر ابتلا در آن ها وجود دارد؟

احتمال قرار گرفتن کارکنان سلامت در معرض ابتلا به اچ آی بسیار پایین است، مخصوصا زمانی که اقدامات پیشگیرانه جهانی مراقبت سلامت و احتیاطات همه جانبه استاندارد را رعایت کنند. تماس عادی روزانه هیچ فردی از جمله کارکنان سلامت را در معرض ابتلا به اچ آی وی قرار نمی دهد. خطر اصلی برای این افراد احتمال جراحت آن ها از طریق سوزن یا سایر وسایل تیز آلوده به خون مبتلا به ویروس است. تخمین زده شده است که خطر ابتلا از طریق سر سوزن کمتر از ۱ درصد است. به عنوان مثال در بریتانیا تنها ۵ مورد مستند از ابتلا به اچ آی وی به دلیل محیط کاری در محیط های مراقبت سلامت وجود دارد، آخرین آن در سال ۱۹۹۹ بوده است. در آمریکا تا سال ۲۰۰۶ تنها ۵۷ مورد مستند از انتقال اچ آی وی به دلیل محیط کاری ثبت شده است. خطر انتقال اچ آی وی از طریق سر سوزن در صورتی که جراحت عمیق باشد، و بیمار مربوط بار ویروسی زیاد داشته باشد، یا اگر ابزار تیز به طور محسوسی به خون آلوده شده باشد، بیشتر است.

آیا زمانی که من به دکتر یا دندان پزشک مراجعه می کنم احتمال ابتلا من به اچ آی وی وجود دارد؟

انتقال اچ آی وی در محیط مراقبت های سلامت بسیار نادر است. تمام افراد متخصصی که در زمینه سلامت کار می کنند، باید از فرآیندهای کنترل ابتلا، برای هر بیمار، پیروی کنند. این اقدامات طراحی شده اند تا از بیمار و فرد متخصص در برابر انتقال بیماری های خونی مانند هپاتیت B و اچ آی وی جلوگیری کنند.

اگر خون به درون چشم هایم ترشح کند یا مقداری وارد دهانم شود، احتمال ابتلا من به اچ آی وی وجود دارد؟

تحقیقات ثابت کرده است که انتقال اچ آی وی از این طریق بسیار پایین است. تعداد بسیار کمی از افراد در محیط های مراقبت سلامت در نتیجه پاشیدن خون به درون چشم هایشان به اچ آی وی مبتلا شده اند. احتمال ابتلا در صورت ورود خون به دهان حتی کمتر است. پوشش درون دهان بسیار نفوذ ناپذیر است، بنابراین تنها در صورتی که در دهان یا گلو زخم باز یا التهاب وجود داشته باشد (اگر خون فرو داده شود)، اچ آی وی می تواند وارد جریان خون شود. حتی در این صورت مقدار خونی که وارد بدن شده باید زیاد باشد (آن مقدار که به راحتی دیده شود و بتوان آن را مزه کرد) و خون تازه بوده باشد و مستقیما با محل بریدگی یا تورم تماس داشته باشد تا احتمال انتقال وجود داشته باشد. اچ آی وی توسط بزاق رقیق می شود و زمانی که فرو داده شود به راحتی توسط اسید معده کشته می شود.

آیا من از طریق گاز گرفتن به اچ آی وی مبتلا می شوم؟

ابتلا به اچ آی وی از این طریق غیر معمول است. تنها چند مورد مستند از انتقال اچ آی وی از طریق گاز گرفتن وجود دارد. در این موارد خاص پارگی و آسیب شدید بافت و همین طور وجود خون گزارش شده است.

از طریق تماس با حیواناتی مثل سگ و گربه احتمال انتقال اچ آی وی وجود دارد؟

خیر. اچ آی وی ویروس نقص دستگاه ایمنی انسان هاست. تنها بر روی انسان ها تاثیر می گذارد. برخی از انواع دیگر ویروس های نقص دستگاه ایمنی وجود دارد که بر روی گربه ها و سایر آغازی ها تاثیر می گذارد، مانند ویروس نقص دستگاه ایمنی فلاین (FLV) یا ویروس نقص دستگاه ایمنی سیمیان (SLV). این ویروس ها برای انسان خطری ندارند. برخی افراد از این نگران هستند که اگر حیوانی که قبلا یک فرد مبتلا را زخمی کرده باشد آن ها را نیز زخمی کند بیماری به آن ها منتقل می شود. مورد مستندی از این نوع انتقال وجود ندارد.

آیا احتمال ابتلا به اچ آی وی از طریق نیش پشه وجود دارد؟

خیر. انتقال اچ آی وی از این طریق ممکن نیست. پشه زمانی که خون یک نفر را می مکد از خون فرد قبلی که او را گزیده وارد خون فرد جدید نمی کند. تنها چیزی که یک پشه وارد می کند بزاق دهانش است که به عنوان تسهیل کننده عمل می کند و تغذیه را برای او آسان تر می کند.

آیا اچ آی وی در فضای خانگی منتقل می شود؟

اچ آی وی از طریق رابطه جنسی محافظت نشده، تزریق مشترک با فرد مبتلا، تزریق خون آلوده و از مادر آلوده به فرزند در طول حاملگی، زایمان و شیردهی منتقل می شود. اچ آی وی از طریق تماس های روزمره اجتماعی منتقل نمی شود. اما موردهای کمی وجود دارد که افراد خانواده ای که به اچ آی وی مبتلا بودند از راه های دیگری غیر از راه های گفته شده همدیگر را مبتلا کرده اند. یک مورد در ایتالیا در سال ۱۹۹۰ دو خواهر بودند. هر دو به فاصله یک ماه به اچ آی وی مبتلا شدند. علت ابتلا خواهر بزرگ داشتن رابطه جنسی با یک مرد روسی مشخص شد. خواهر کوچک تر در معرض ابتلا به ویروس قرار نگرفته بود و تنها احتمالی که محققان دادند این بود که هر دو از یک دستگاه ریش تراشی برای تراشیدن موهای پایشان استفاده کردند. خصوصیات بعدی نشان داد که هر دو آن ها یک نژاد از ویروس روسی را داشتند که در استرالیا رایج نبود. مورد دیگر یک مادر و پسر بودند که باز هم در استرالیا بودند و هر دو به اچ آی وی مبتلا شدند. پسر در تایلند سال ها قبل در معرض ابتلا به اچ آی وی قرار گرفته بود در حالی که مادر در معرض ابتلا به اچ آی وی قرار نگرفته بود. چند وقت بعد پسر به مریضی پوستی پسوریازیس مبتلا می شود و استفاده مادر از کرم برای زخم های پسر تنها راه انتقال شناخته شد. بررسی ها نشان داد که هر دوی آن ها یک نژاد تایلندی از ویروس داشتند که که در استرالیا رایج نبود. در حالی که انتقال اچ آی وی بین افراد خانواده و افرادی که در یک جا زندگی می کنند ممکن است، بسیار کم اتفاق بیفتد و موارد مستند بسیار نادر هستند.

آیا اگر من مواد تزریق کنم و از سوزن مشترک استریل نشده استفاده کنم، احتمال دارد به اچ آی وی مبتلا شوم؟

اگر از وسایل تزریق مشترک با یک فرد آلوده به ویروس استفاده کنید، احتمال ابتلا به اچ آی وی وجود دارد. اگر خون آلوده در محفظه سوزن و یا سرنگ بماند، نفر بعدی که از آن استفاده کند خون به درون جریان خون او راه پیدا می کند. ضدعفونی کردن ابزارها بین هر تزریق خطر انتقال ویروس را کاهش می دهد، اما آن را کاملا از بین نمی برد. برای اطلاعات بیشتر به مطالب ما درباره اچ آی وی و مصرف کنندگان مواد مخدر و یا اچ آی وی و گروه های در معرض خطر، مراجعه کنید.

آیا امکان دارد که من در طول حاملگی یا شیر دهی ویروس اچ آی وی را به فرزندم منتقل کنم؟

یک زن مبتلا به اچ آی وی می تواند ویروس را به جنین قبل یا در حین زایمان  منتقل کند. اچ آی وی در زمان شیر دهی نیز منتقل می شود. اگر یک زن بداند که به اچ آی وی مبتلا است می تواند داروهایی مصرف کند که تا حد زیادی خطر انتقال ویروس به فرزندش را کاهش می دهند. دیگر روش هایی که می توانند خطر انتقال را کاهش دهند سزارین و خودداری از شیر دهی هستند. در ایران توصیه بر این است تا مادران مبتلا به فرزند خود شیر ندهند.

آیا اهدا و یا انتقال خون بدین معناست که من خودم را در معرض خطر ابتلا به اچ آی وی قرار داده ام؟

بعضی از افراد از طریق دریافت خون آلوده مبتلا شده اند. اما در حال حاضر در اکثر کشورها خون های انتقالی برای عدم آلوده بودن به اچ آی وی آزمایش می شوند. در کشورهایی که آزمایش اچ آی وی بر روی خون های انتقالی صورت می گیرد، ابتلا به اچ آی وی از طریق انتقال خون بسیار نادر است. فرآورده های خونی، مانند آن هایی که توسط افراد هموفیلی استفاده می شوند، امروزه برای ایمن شدن گرما درمانی می شوند. اهدا خون در یک مرکز اهدا خون معتبر نبایستی خطری به همراه داشته باشد، زیرا تمامی ابزارها بایستی استریل شده باشند و سوزن هایی که با آن ها خون گرفته می شود یک بار مصرف هستند.

آیا اچ آی وی در خارج از بدن نیز منتقل می شود؟

در حالی که اچ آی وی مدت زمان کمی در خارج از بدن زنده می ماند، گزارشی از انتقال اچ آی وی از طریق پاشیده شدن لکه¬ های کوچک خون، منی و یا مایعات بدنی وجود دارد. این بدین خاطر است که اچ آی وی زمانی که در معرض هوا قرار می گیرد سریعا می میرد، و ترشح مایعات نیز زمانی فرد را مبتلا می کند که به درون جریان خون راه پیدا کند. دانشمندان توافق دارند که اچ آی وی به خوبی نمی تواند در محیط دوام بیاورد، و احتمال انتقال محیطی آن بسیار دور از ذهن است. برای کسب اطلاعات در زمینه مقاومت اچ آی وی، مطالعات آزمایشگاهی معمولا از ویروسی آزمایشگاهی با تراکم بالا استفاده می کند. اگرچه این تراکم اچ آی وی تحت شرایط کنترل شده، می تواند برای روزها یا هفته ها زنده بماند، مطالعات نشان داده است که کم کردن تراکم ویروس اچ آی وی، عفونت زایی آن را در چند ساعت بین ۹۰ تا ۹۹ درصد کاهش می دهد. از آنجایی که تراکم ویروس در خون یا نمونه ها نسبت به نمونه آزمایشگاهی کمتر است، خطر واقعی ابتلا به اچ آی وی از طریق مایعات خشک بدنی نزدیک به صفر است. نتایج نادرستی که از مطالعات آزمایشگاهی گرفته شده است برخی از افراد را بدون هیچ دلیلی حساس کرده است.

آیا ختنه باعث ایمنی در برابر اچ آی وی می شود؟

شواهد زیادی وجود دارد که نشان می دهد خطر ابتلا به اچ آی وی در رابطه جنسی با جنس مخالف، در مردانی که ختنه شده اند نسبت به آن هایی که نشده اند نصف است. اما ختنه شدن یک مرد را در برابر اچ آی وی مصون نمی کند، بلکه احتمال ابتلا وی را کاهش می دهد.

اگر من داروی ضد رترو ویروسی استفاده کنم و بار ویروسی ام "نامشخص” باشد، آیا باز هم می توانم ویروس را به دیگران انتقال دهم؟

حتی اگر آزمایش نشان دهد که سطح اچ آی وی در خون شما بسیار پایین است، ویروس کاملا از بین نرفته و هنوز می توانید آن را انتقال بدهید. برخی از داروها نمی توانند به درستی به اندام های جنسی نفوذ کنند و آن تاثیری را که بر روی ویروس در خون می گذارند در آنجا نمی توانند بگذارند. این بدین معناست که اگر آزمایش خون شما مقدار ویروس فعال کمی را در خون نشان دهد، ممکن است ویروس در مایع منی و مایع مهبلی همچنان زیاد باشد. اگر بار ویروسی کم باشد احتمال انتقال نیز کم است اما شما همیشه باید اقدامات پیشگیرانه لازم را انجام دهید.

در صورت داشتن سوال و یا برای دستیابی به اطلاعات می توانید به آدرس http://www.hiv-sti.ir یا http://www.hiv-sti.org مراجه کنید.

*پژوهشگر، مرکز منطقه‌ای آموزش نظام مراقبت اچ‌آی‌وی/ایدز (HIVHUB)، مرکز همکار سازمان جهانی بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان

[email-masked]