جای خالی مسجد در شهرها

چهل سال از انقلاب می‌گذرد و تعداد مساجد کشور در این سال‌ها سه برابر نسبت به قبل از انقلاب افزایش داشته است. با این وجود در بسیاری از کلان‌شهرها جمعیت سرانه افراد از تعداد مساجد پیشی گرفته و حالا در بسیاری از محله‌ها با کمبود مسجد مواجهیم. به‌طوری که در کل شهر تهران با جمعیت چند میلیونی کمتر از دو هزار باب مسجد وجود دارد و به ازای هر 4500نفر فقط یک مسجد فعال است. البته در برخی از شهرهای دیگر کشور اوضاع بهتر از پایتخت است.

کد خبر: ۱۲۵۸۴۰۳

تاریخ: ۱۹ تير ۱۴۰۰ - ۲۳:۰۲

در حالی که تا سال‌۱۳۵۷ در ایران ۲۵هزار مسجد وجود داشت، با پیروزی انقلاب، رشد جمعیت و نیاز به ساخت مساجد جدید در ایران و عزم مردم به‌خصوص خیرین مسجدساز، این آمار نزدیک به سه برابر شده است. آمارها می‌گوید تهران 8.5میلیون نفر جمعیت ساکن دارد و تعداد مساجد آن حدود

دو هزار باب است. با یک حساب سر انگشتی متوجه می‌شویم سرانه تعداد مساجد به جمعیت در تهران برای هر 4 هزار نفر، یک مسجد است. حالا اگر میزان مساحت مساجد را به جمعیت شهر تهران تقسیم کنیم به هر تهرانی ۱۵سانتیمترمربع می‌رسد. این در حالی است که مساجد در شکل‌گیری و پیروزی انقلاب نقش اساسی داشتند و مسوولان می‌بایست به کمبود مسجد در تهران که فقیرترین شهر در داشتن مساجد است، توجه ویژه کنند.

بنابر استانداردهای اعلام‌شده برای هر شهروند مسلمان باید حداقل 6 تا 7 مترمربع فضای مذهبی و فرهنگی در شهر وجود داشته باشد که بخش مهمی از آن را مساجد تشکیل می‌دهند، این درحالی است که تعداد کنیسه برای اقلیت‌های کلیمی در تهران برابر هر هزار نفر یک کنیسه است. مساجد در صدر اسلام به‌دلیل عهده‌داری کانون اصلی ارتباط مردم به‌ویژه فعالان جامعه، کارکردهای فراوانی در نظام اجتماعی ایفا می‌کردند. در عصر جدید به‌دلیل تفکیک ساختاری و تقسیم کار به برخی کارکردهای اجتماعی و سیاسی آن کمتر توجه می‌شود. با این حال در جریان انقلاب اسلامی ایران، مساجد نه‌تنها محلی برای عبادت که به محلی برای فعالیت فرهنگی علیه رژیم و نظام اجتماعی حاکم تبدیل شد.

حجت‌الاسلام صادق‌زاده، مشاور شهردار تهران و رییس مرکز فعالیت‌های دینی شهرداری تهران در گفت‌و‌گو با خبرنگار روزنامه «صبح‌نو» می‌گوید: «در دیداری که در 25بهمن‌ماه سال جاری به همراه دکتر حناچی، شهردار تهران با مراجع قم داشتیم تأکید شد که وضعیت تهران از نظر تعداد و پراکندگی مساجد مطلوب نیست. به‌طور مثال در منطقه‌12 با وفور مساجد روبه‌رو هستیم و در عین حال در شمال غرب و شمال شرق تهران با کمبود مساجد روبه‌رو هستیم و به‌دنبال آن در زمینه آمایش مساجد گام‌هایی برداشته‌ایم تا مساجد در شهر تهران توزیع مناسب‌تری داشته باشند. همچنین شهردار تهران در این جلسه اظهار کردند که به‌دنبال این هستیم که کاری کنیم تا صدای اذان در همه جای شهر تهران شنیده شود و شهردار دستوری بر همین اساس به معاونت فرهنگی شهرداری دادند تا مشکلات مساجد و نمازخانه‌ها در پارک‌ها و بوستان‌های تهران برطرف شده و حداقل صدای اذان دو وعده در روز از بلندگوها پخش شود.»

صادق‌زاده گفت: «در کشور به ازای هر 1100نفر یک مسجد داریم؛ اما در شهر تهران به ازای هر 4200نفر یک مسجد داریم. این عدد میانگین است و برخی محلات تهران فاقد مسجد هستند، به‌طوری که کمترین سرانه مسجد در مناطق شمالی شهر و بیشترین سرانه مسجد در منطقه‌12 است. به‌طور مثال در منطقه یک تهران با ملاحظه مسافت دسترسی به مساجد به میزان 250متر 116مسجد وجود دارد و در منطقه20 حدود 130مسجد وجود دارد که نیاز به 50مسجد دیگر در این منطقه است؛ اما در منطقه20 محله جاده نظامی، باروت کویر و شاه آباد فاقد مسجد هستند در حالی که جمعیت محله شاه آباد 39هزار و 696نفر است. در مجموع شهر تهران حداقل 1016مسجد نیاز دارد اما مساجد فعلی 1941مسجد هستند.» صادق‌زاده گفت: «در برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده برای تحقق برنامه پنجم توسعه و نقش مساجد به‌عنوان یک پایگاه استراتژیک در حوزه فرهنگ دینی و نقش بی‌بدیل آن‌ها در فرهنگ ایرانی‌ها تأکید شده است.»

آمارها درباره تعداد مساجد چه می گویند؟

در سرشماری سال1381 در کل کشور 61هزار مسجد ثبت شده است. آمار دیگری که توسط سازمان اوقاف ثبت شده بالغ بر 65هزار باب مسجد بوده و البته این آمار عدد 70هزار را نیز به ثبت رسانده است. اگر بخواهیم به نقطه هر هزار نفر یک مسجد برسیم با جمعیت 75میلیونی سال90 حدود 10هزار مسجد کم داشتیم که البته بنا بود در سال‌های93 تا 96، چهارهزار مسجد دیگر نیز به مساجد کشور اضافه شود که متأسفانه این امر به‌طور کامل محقق نشد.»

صادق‌زاده می‌افزاید: «مشکل اصلی مساجد در شهر تهران تراکنش جغرافیایی است که برای رفع آن آمایش سرزمینی مساجد انجام شده است، این یعنی در برخی مناطق تراکم مساجد بسیار زیاد است، در حالی که بعضی از محله‌ها فاقد مسجد هستند. به‌طور مثال در منطقه12 در یک کوچه سه مسجد وجود دارد که این باعث شده است هر سه آن‌ها به حالت نیمه‌تعطیل دربیایند.»

صادق‌زاده می‌گوید: «البته بنابر آخرین آمار از سوی قرارگاه خاتم الانبیا 79هزار و 437مسجد در کل کشور وجود دارد که بیش از 50درصد مساجد نیاز به بازسازی و مرمت دارند. امروزه به ازای هر 3500نفر ایرانی یک شعبه بانک داریم، در حالی که به ازای هر 1100نفرفقط یک مسجد در کشور وجود دارد. در تهران از نظر جمعیت محله تهرانپارس کمترین تعداد مسجد را در شهر دارد، با توجه به اینکه جمعیت این محله بالغ بر 49هزار نفر است بنابراین بیشترین کمبود مسجد براساس جمعیت مربوط به منطقه4 تهران است. براساس آمایش سرزمینی انجام گرفته در شهر تهران تراکم استمرار مساجد در جنوب و شرق تهران بیشتر است و در غرب و شمال غرب کمتر است.»

تهران به چند مسجد نیاز دارد؟

رییس مرکز فعالیت‌های دینی شهرداری تهران ادامه می‌دهد: «اگر به ازای هر 1100نفر یک مسجد در نظر بگیریم تهران حداقل به ساخت 6هزار و 689مسجد نیازمند است و اگر به ازای هر 500نفر یک مسجد در نظر بگیریم شهر تهران به 15هزار و 371مسجد نیاز دارد.»

صادق‌زاده گفت: «تمام آمارهای ارائه شده از سوی مرکز آمار، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان اوقاف و قرارگاه خاتم الانبیاست.» گرچه تعداد مساجد تقریباً متناسب با جمعیت کشور رشد کرده، اما به نظر مساجد آباد و باشکوه زیادی در سال‌های بعد از انقلاب اسلامی در نقاط مختلف کشور ساخته شده است. با این حال مهم‌تر از آمار مساجد، آمار نمازگزارانی است که آبادی اصلی مساجد به حضور آن‌هاست.

مساجد و جایگاه آن‌ها در دنیای امروزی

فارغ از اینکه افزایش سه برابری تعداد مساجد در این چهل سال، کافی بوده یا نه، نکته مهم‌تر این است که از همین هشتاد هزار مسجد چه استفاده‌ای می‌شود؟ چه ساعت‌هایی از شبانه‌روز این مساجد باز هستند و چه خدماتی در آن‌ها ارائه می‌شود؟ البته این تعداد مسجد هزینه‌های خود را دارد که با توجه به درآمدزا نبودن آن، باید بودجه متناسب مردمی برایش اختصاص یابد.

استفاده از تمامی ظرفیت‌های مساجد برای مراسم و جشن‌ها و تبدیل آن‌ها به مراکز فرهنگی و هنری مؤثر و البته غیرجناحی، خواسته زیادی نیست. اختصاص کتاب‌های بدون مخاطب و فیلم‌های بی‌کیفیت و ضعیف به این مراکز با عنوان گزینش کالاهای فرهنگی، نتایج خوب و درستی نخواهد داشت. مساجد به همه مردم تعلق دارد و نباید در اختیار طبقه یا قشر خاصی قرار بگیرد. بازتعریف نقش مساجد می‌تواند کلید موفقیت‌های بیشتر و بهتری شود و آن‌ها را به کانون‌های مهم فرهنگی تبدیل کند.

منبع: صبح نو