۴۸۱ پژوهشگر ایرانی، در زمره پژوهشگران پراستناد/کدام دانشگاه‌ها بیشترین پژوهشگران برتر را دارند؟

بر اساس آخرین بررسی‌های موسسه استنادی علوم و پایش علم و فناوری(ISC)،۴۸۱ نفر از پژوهشگران ایرانی در زمره پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر دنیا قرار گرفته‌اند. از بین دانشگاه‌های جامع؛ دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس، تبریز و فردوسی مشهد دارای بیشترین تعداد پژوهشگر برتر هستند. از میان دانشگاه‌های صنعتی، بیشترین تعداد پژوهشگر تاثیرگذار به ترتیب در دانشگاه‌های صنعتی شریف، صنعتی امیرکبیر، صنعتی اصفهان و علم و صنعت ایران شناسایی شده‌اند. همچنین، در میان دانشگاه‌های پزشکی، دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران و مشهد دارای بیشترین تعداد پژوهشگر برتر هستند.

کد خبر: ۱۲۶۶۶۶۶

تاریخ: ۰۲ دی ۱۴۰۰ - ۲۲:۴۷

به گزارش خبرگزاری دانا، دکتر محمدجواد دهقانی، رییس موسسه استنادی علوم و پایش علم و فناوری(ISC) گفت: کسب مرجعیت علم و فناوری در جهان اولین بند از سیاست‌های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری است. با یک نگاه راهبردی مرجعیت علم و فناوری بهترین هدف برای تبدیل علم به ثروت و قدرت است. هر چند نهضت جنبش علمی در طی چند سال گذشته در کشور شکل گرفته اما مسیر دشواری تا دستیابی به مرجعیت علم و فناوری جهان وجود دارد.

دهقانی گفت: دستیابی به مرجعیت علم و فناوری جهان بدون ژرف‌نگری و برنامه‌ریزی، ناممکن است و دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی کشور بایستی در حوزه دیپلماسی علم و فناوری و اثرگذاری اقتصادی گام‌های اساسی بردارند. دانشگاه‌های کشور نشان داده‌اند که از توان علمی بسیار بالایی برخوردار هستند. در این گزارش آخرین فهرست پژوهشگران پر استناد کشور در پایگاه بین‌المللی کلاریویت آنالیتیکس(WOS-ESI) Essential Science Indicators) ارایه شده است.

پژوهشگران پر استناد برتر کشور مستخرج از (ESI)

رییس ISC در ادامه گفت: یکی از وظایف اصلی ISC در راستای معرفی پرتألیف‌ترین و پر استنادترین مؤلفان، پژوهشگران و کشورهای برتر علمی در جهان اسلام(بند ۱۰ ماده ۲ - وظایف و اختیارات - اساسنامه ISC)، فراهم آوردن امکان شناسایی و بررسی ضریب نفوذ تولیدات علمی پژوهشگران و پژوهشگران نخبه است. زیرا نخبگان علمی مهمترین عامل رشد و توسعه نظام‌های علمی هستند، از همین رو شناسایی آنها از اهمیت بسزائی برخوردار است.

وی افزود: کشورهای پیشرفته برای جذب نخبگان علمی از سرتاسر دنیا برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری کرده و این امر باعث می‌شود تا این کشورها، به بزرگترین مقصد برای مهاجرت نخبگان علمی دنیا تبدیل شوند. نخبگان یک درصد برتر دنیا، ۱۴% از کل علم دنیا را تولید و همین گروه ۲۴% از کل استنادهای دنیا را دریافت می‌کنند. معیار انتخاب پژوهشگران برتر تعداد استنادهای صورت گرفته به تولیدات آنها است.

وی گفت: بر همین اساس پژوهشگرانی که توانسته‌اند براساس تحقیقات خود به بالاترین سطح اعتبار بین‌المللی دست یابند، در دسته پژوهشگران یک درصد و ۲۰% برتر دنیا قرار می‌گیرند. هرچند مبتنی بر اصول علم‌سنجی می‌توان تا پژوهشگران ۲۰% برتر دنیا را در زمره نخبگان برتر علمی دنیا قرار داد. در واقع براساس آمار موجود، محققان ۲۰% درصد برتر دنیا ۶۶% از علم دنیا را تولید کرده و همچنین ۸۵% از استنادهای دنیا را دریافت می‌کنند.

دهقانی گفت: فهرست پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر، گزارشی از پژوهشگران پراستناد در ۲۲ حوزه موضوعی علوم در پایگاه شاخص‌های اساسی علم(ESI) متعلق به شرکت کلاریویت آنالیتیکس(WoS) در بازه زمانی ۱۰ ساله است. به این ترتیب که پژوهشگران در هر رشته بر حسب تعداد استنادهایی که دریافت کرده‌اند، مرتب‌سازی و سپس پژوهشگران یک درصد برتر بر اساس حدود آستانه استنادی ESI به عنوان نخبگان علمی در نظر گرفته می‌شوند. بنابراین معیار انتخاب پژوهشگران یک درصد برتر، تعداد استنادهای صورت گرفته به تولیدات علمی آنها است.

وی ادامه داد: بر همین اساس، پژوهشگرانی که توانسته‌اند بر اساس فعالیت پژوهشی و تحقیقاتی خود در ۱۰ سال اخیر به بالاترین سطح اعتبار بین‌المللی دست یابند، در دسته پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر دنیا قرار می‌گیرند.

رییس ISC در ادامه گفت: همانطور که بیان شد، پایگاه شاخص‌های اساسی علم(ESI) فهرست پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر دنیا را فراهم آورده است، اما هیچ اطلاعاتی به جز نام خانوادگی و شکل اختصاری نام کوچک پژوهشگر ارائه نمی‌کند. به عنوان مثال، حمیدرضا احمدی به صورت Ahmadi, HR ثبت می‌شود. وجود اسامی پرتکرار و رایج(که یک نام می‌تواند به چندین نفر اطلاق شود)، املاهای مختلف نگارشی نام افراد، تنوع وابستگی‌های سازمانی پژوهشگران در بازه زمانی نسبتاً طولانی ۱۰ ساله، تنوع حوزه‌های پژوهشی و عدم استفاده برخی پژوهشگران از کد شناسایی پژوهشگر از جمله عواملی هستند که شناسایی دقیق همه مدارک منتسب به هر پژوهشگر را با چالش مواجه می‌کنند.

وی افزود: بررسی دستی و انسانی این مدارک اغلب منجر به شناسایی افرادی می‌شود که با نام یکسان بازنمایی می‌شوند؛ اما به صورت تفکیکی و برحسب حد آستانه استنادی واجد شرایط قرارگرفتن در فهرست پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر نیستند. این مسائل در پایگاه شاخص‌های اساسی علم(ESI) به دلیل هزینه بالای پردازش اطلاعات نادیده گرفته شده است. به علاوه، داده‌های سامانه ESI در بازه‌های دو ماهه به‌روز رسانی می‌شود و به همین طریق، حدود آستانه استنادی نیز متغیر و شناور است.

رییس ISC گفت: بنابراین موسسه استنادی علوم و پایش علم و فناوری(ISC) ناگزیر است که بر روی هر نام شناسایی شده در ESI پردازش‌های مختلفی را جهت ابهام‌زدایی و یک‌دست‌سازی این فهرست انجام دهد. از این رو، شناسایی پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر فرایندی پیچیده و زمانبر است. به این منظور، ابتدا نام‌های پژوهشگران ایرانی که احتمال یک درصد برتر شدن آن‌ها زیاد است به همراه اطلاعات وابستگی سازمانی آن‌ها و مجموع استنادهای دریافتی هر کدام(از طریق ادغام و اشتراک نام‌های پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر دنیا در ESI و پژوهشگران ایرانی نمایه شده در WoS و InCites در طول بازه زمانی ۱۰ ساله) شناسایی و استخراج می‌شود.

وی ادامه داد: سپس با یافتن سوابق تحصیلی و آموزشی پژوهشگر و نام دانشگاه موردنظر، مدارک پژوهشگر موردنظر در WoS(با انتخاب بازه زمانی ۱۰ ساله و نوع مدرک مقاله و مروری) بازیابی می‌شود. با تحلیل و پردازش‌هایی که انجام می‌گیرد در صورتی که پژوهشگر مورد نظر در حداقل یک حوزه موضوعی دارای مجموع استنادات بیشتر از حد آستانه(ESI Threshold) باشد، پژوهشگر پراستناد یک درصد برتر در آن حوزه موضوعی شناخته می‌شود.

دهقانی گفت: به مناسبت هفته پژوهش در آذر ماه ۱۴۰۰،  فهرست پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر دنیا مستخرج از پایگاه(ESI-WoS) توسط موسسه استنادی علوم و پایش علم و فناوری(ISC) مورد تحلیل و پالایش قرار گرفت. در مرحله نخست از بین حدود ۱۰۰ هزار پژوهشگر یک درصد برتر دنیا در پایگاه ESI با استفاده از روش‌شناسی پیشرفته و خودکار، بیش از ۱۴۰۰ نام پژوهشگر ایرانی شناسایی شد. بنابراین، کارشناسان پژوهشی ISC بر روی هر نام شناسایی شده در مرحله اول، پردازش‌های مختلفی را جهت ابهام‌زدایی و یکدست‌سازی این فهرست انجام دادند. در نتیجه، تعداد ۶۸۴ پژوهشگر با وابستگی سازمانی ایران در حوزه‌های موضوعی مختلف شناسایی شدند.

وی افزود: سپس عملکرد پژوهشی و استنادی هر پژوهشگر در بازه زمانی ۱۰ ساله بر اساس پایگاه(WoS) بر اساس سه شاخص علم سنجی: ۱) نسبت تعداد کل استنادهای دریافتی به تعداد کل مقالات استناد کننده، ۲) تعداد متوسط خوداستنادی به ازای هر مقاله، ۳) متوسط درصد خوداستنادی و ۴) نسبت تعداد کل استنادهای دریافتی(بدون در نظر گرفتن خوداستنادی) به تعداد مقالات استناد کننده(بدون در نظر گرفتن خوداستنادی) یک نویسنده مورد ارزیابی قرار گرفت. لازم به ذکر است که این شاخص‌ها با داده‌های کلان جهانی تطبیق داده شد و مقادیر نرمال برای هر شاخص استخراج شد.

دهقانی گفت: در نهایت تعداد ۴۸۱ نفر از مجموع ۶۸۴ پژوهشگر شناسایی شده بر اساس شاخص‌های استنادی و علم‌سنجی فوق دارای رفتار استنادی نرمال و فاقد مقاله سلب اعتبار شده یا باز پس‌گیری شده هستند و به عنوان «پژوهشگران پر استناد یک درصد برتر» شناسایی و معرفی شدند.

وی افزود: همچنین، تعداد ۱۱۳ نفر در دسته «نویسندگان گروهی» یا پژوهشگرانی که عضو گروه‌ها یا شبکه‌های بزرگ همکاری‌های علمی در سطح بین‌المللی(با بیش از صدها یا هزار پژوهشگر سراسر جهان) مانند CERN، IEEE، IOP، ASME و غیره هستند. تنها پژوهشگرانی از این گروه در دسته «پژوهشگران پر استناد یک درصد برتر» فهرست شده‌اند که پس از حذف استنادات و مقالات مشترک آنها با گروه‌های همکاری علمی همچنان در حوزه‌های موضوعی مربوطه در جمع پژوهشگران یک درصد برتر قرار می‌گیرند.

سهم حوزه‌های موضوعی از پژوهشگران برتر کشور

دهقانی گفت: موسسه استنادی علوم و پایش علم و فناوری(ISC) بر روی هر نام شناسائی شده در طلایه‌داران علم آی.اس.آی پردازش‌های مختلفی را انجام داده و بدین ترتیب به طور تقریبی فهرست کاملی از نخبگان علمی کشور را تهیه نموده و بر این اساس ۴۸۱ نفر در زمره پژوهشگران یک درصد برتر دنیا قرار گرفته‌اند. بر اساس آمار به‌ دست آمده، توزیع پژوهشگران در رشته‌های مختلف، یکسان نیست. به طوری که  ۱۷۰ نفر(حدود ۳۵ درصد) این پژوهشگران متعلق به حوزه مهندسی هستند. بعد از حوزه مهندسی، حوزه علوم کشاورزی دارای ۵۸ نفر پژوهشگر برتر(حدود ۱۲ درصد ) و حوزه موضوعی چند رشته‌ای با ۵۷ نفر(حدود ۱۲ درصد ) پژوهشگر تاثیرگذار علمی کشور در بر می‌گیرد.

وی ادامه داد: حوزه‌های موضوعی شیمی با ۵۳ نفر(حدود ۱۱درصد)،  داروشناسی و سم شناسی با ۴۶ نفر(حدود ۱۰ درصد)، ریاضیات با ۲۰ نفر(حدود ۴.۱ درصد) به ترتیب در مرتبه‌های بعد قرار دارند. مابقی پژوهشگران برتر مربوط به ۱۶ حوزه علوم کامپیوتر، پزشکی بالینی، علم مواد، علوم گیاهی و جانوری، محیط زیست/بوم شناسی، علوم اجتماعی/کلیات، زیست شناسی و زیست شیمی، میان رشته‌ای، ایمنی شناسی، علم اعصاب و روان، میکروب شناسی، اقتصاد و تجارت، روانپزشکی/ روانشناسی، زمین شناسی، زیست شناسی مولکولی و ژنتیک، و فیزیک هستند.

توزیع پژوهشگران در دسته نویسندگان گروهی به این ترتیب است که حدود ۸۳ درصد از پژوهشگران متعلق به حوزه پزشکی بالینی، ۱۵ درصد متعلق به حوزه چند رشته‌ای، حدود یک درصد متعلق به حوزه میان رشته‌ای و حدود یک درصد متعلق به فیزیک هستند.

رییس ISC در ادامه گفت: همان طور که بیان شد برخی از پژوهشگران، در بیش از یک حوزه موضوعی، حد آستانه استنادی لازم را کسب کرده‌اند که در تفکیک پژوهشگران به لحاظ حوزه موضوعی در دسته چند رشته‌ای قرار گرفته‌اند.

وی ادامه داد: تعداد ۵۷ نفر از پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر در حوزه چند رشته‌ای(بیش از یک حوزه موضوعی) امتیاز لازم را کسب کردند که بر اساس تحلیل حوزه چند رشته‌ای، از میان این ۵۷ پژوهشگر، حوزه مهندسی با ۲۹ نفر، حوزه علوم کامپیوتر با ۱۵ نفر، حوزه پزشکی بالینی با ۱۳ نفر و حوزه‌های داروشناسی و سم شناسی و علوم اجتماعی/کلیات هر کدام با ۱۲ نفر بیشترین پژوهشگر را به خود اختصاص داده‌اند.

همچنین حوزه شیمی و حوزه علوم کشاورزی هر کدام ۱۱ نفر از پژوهشگران را به خود اختصاص داده‌اند. مابقی پژوهشگران برتر در هشت حوزه ریاضیات، زیست‌شناسی و زیست شیمی، علم مواد، محیط زیست بوم‌شناسی، میان رشته‌ای، ایمنی‌شناسی، زیست‌شناسی مولکولی و ژنتیک، و علم اعصاب و روان امتیاز لازم را کسب کرده‌اند.

در دسته نویسندگان، گروهی متعلق به حوزه چند رشته‌ای(بیش از یک حوزه موضوعی)، از میان ۱۷ پژوهشگر بیشترین آمار متعلق به حوزه پزشکی بالینی با ۱۵ نفر و حوزه علم اعصاب و روان با ۱۳ نفر است. حوزه‌های شیمی و فیزیک هر کدام دو نفر، حوزه ایمنی شناسی و میان رشته‌ای هر کدام یک نفر از پژوهشگران را به خود اختصاص داده‌اند.

سهم دانشگاه‌ها از پژوهشگران برتر کشور در ESI

رییس  ISC در ادامه گفت: از مجموع پژوهشگران برتر، حدود ۴۲ درصد متعلق به دانشگاههای جامع، حدود ۲۰ درصد مربوط به دانشگاه‌های صنعت و حدود ۲۳ درصد مربوط به دانشگاه‌های علوم پزشکی است. ۱۵ درصد پژوهشگران نیز با وابستگی سازمانی دانشگاه‌های خارج از کشور(حدود ۱۰ درصد)، دانشگاه‌های آزاد اسلامی(حدود ۴ درصد) و پژوهشگاه/موسسه(حدود یک درصد) بودند. تعداد پژوهشگران برتر و تاثیرگذار شناسایی شده در هر دانشگاه در جدول مشخص شده است. همان‌طور که ملاحظه می‌شود، دانشگاه تهران، دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه صنعتی شریف به ترتیب دارای بیشترین تعداد پژوهشگر برتر هستند.

دهقانی در ادامه گفت: در بین دانشگاه‌های جامع، دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس، تبریز و فردوسی مشهد دارای بیشترین تعداد پژوهشگر برتر هستند. از میان دانشگاه‌های صنعتی، بیشترین تعداد پژوهشگر تاثیرگذار به ترتیب در دانشگاه‌های صنعتی شریف، صنعتی امیرکبیر، صنعتی اصفهان و علم و صنعت ایران شناسایی شده‌اند. همچنین، در میان دانشگاه‌های پزشکی، دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران و مشهد دارای بیشترین تعداد پژوهشگر برتر هستند.

در میان ۴۸۱ پژوهشگر پراستناد یک درصد برتر، تعداد ۴۶ نفر دارای وابستگی اصلی خارجی(دانشگاه‌های خارج از کشور) هستند که از این میان چهار نفر دارای وابستگی دوم ایرانی هستند و شامل دانشگاه فردوسی مشهد(یک نفر)، دانشگاه علوم پزشکی شیراز (یک نفر) و دانشگاه علوم پزشکی تهران ( دو نفر) است.

دهقانی در ادامه گفت: در بین دانشگاه‌های جامع، دانشگاههای تهران، تربیت مدرس، تبریز و فردوسی مشهد دارای بیشترین تعداد پژوهشگر برتر هستند. از میان دانشگاه‌های صنعتی، بیشترین تعداد پژوهشگر تاثیرگذار به ترتیب در دانشگاه‌های صنعتی شریف، صنعتی امیرکبیر، صنعتی اصفهان و علم و صنعت ایران شناسایی شده‌اند. همچنین، در میان دانشگاه‌های پزشکی، دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران و مشهد دارای بیشترین تعداد پژوهشگر برتر هستند.

در میان ۴۸۱ پژوهشگر پراستناد یک درصد برتر، تعداد ۴۶ نفر دارای وابستگی اصلی خارجی(دانشگاه‌های خارج از کشور) هستند که از این میان چهار نفر دارای وابستگی دوم ایرانی هستند و شامل دانشگاه فردوسی مشهد(یک نفر)، دانشگاه علوم پزشکی شیراز(یک نفر) و دانشگاه علوم پزشکی تهران (دو نفر) است.

سهم هر یک از دانشگاه‌ها از پژوهشگران برتر کشور در حوزه‌های موضوعی مختلف

دهقانی در ادامه گفت: در حوزه چند رشته‌ای، دانشگاه علوم پزشکی تهران با ۱۰ نفر، در حوزه ایمنی‌شناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران با سه نفر، در حوزه مهندسی دانشگاه تهران با ۲۱ نفر، در حوزه علوم کامپیوتر دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران و دانشگاه صنعتی امیرکبیر هر کدام با دو  نفر، در حوزه شیمی دانشگاه اصفهان با شش نفر، در حوزه ریاضیات دانشگاه علم و صنعت ایران با سه نفر، در حوزه علم مواد دانشگاه صنعتی اصفهان و دانشگاه تهران هر کدام با سه نفر، در حوزه علوم کشاورزی دانشگاه تهران و دانشگاه صنعتی اصفهان هر کدام با هفت نفر، در حوزه محیط زیست/ بوم شناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه شیراز هر کدام با دو نفر، در حوزه علوم اجتماعی/کلیات دانشگاه علوم پزشکی تهران با دو نفر، در حوزه پزشکی بالینی دانشگاه علوم پزشکی تهران با سه نفر، در حوزه علم اعصاب و روان دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و دانشگاه علوم پزشکی شیراز هر کدام با یک نفر، در حوزه داروشناسی و سم شناسی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با ۱۲ نفر، در حوزه زیست شناسی و زیست شیمی جهاد دانشگاهی، دانشگاه مازندران، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، دانشگاه علوم پزشکی شیراز و دانشگاه تهران هر کدام با یک نفر، در حوزه علوم گیاهی و جانوری دانشگاه تربیت مدرس با دو نفر، در حوزه میکروب شناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران با دو نفر، در حوزه روانپزشکی و روانشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران با یک نفر و در حوزه میان رشته‌ای دانشگاه فردوسی مشهد با دو نفر دارای بیشترین تعداد پژوهشگران برتر هستند.

بنابر اعلام روابط عمومی و همکاری‌های علمی بین‌المللی موسسه استنادی علوم و پایش علم و فناوری(ISC) وی افزود: همچنین ISC با تطبیق فهرست خود با فهرست سالیانه پژوهشگران پراستناد برتر دنیا در سال ۲۰۲۱ از طرف کلاریویت آنالتیکس(WoS) که اخیرا منتشر شده است، افراد مشترک را نیز مشخص کرده است. ۱۷ نفر مشترک با فهرست پراستنادترین پژوهشگران دنیا(Highly Cited Researchers) متعلق به WoS در سال ۲۰۲۱ که در دو دسته پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر(۱۲ نفر) و پژوهشگران پراستناد غیرنرمال(پنج نفر) قرار می‌گیرند.

انتهای پیام