شمشیر دو لبه محدودیت های اینستاگرام در ایران

اینستاگرام از جمله اپلیکیشن‌های محبوب جهان است که به سرعت به عنوان یک ابزار قدرتمند در خدمت کسب و کارها درآمد. قابلیت‌های این برنامه به‌گونه‌ای است که امکان معرفی و دیده‌شدن کالا و خدمات را فراهم می‌کند. این اپلیکیشن کاربردی در ایران هم برای بسیاری به محلی برای درآمدزایی تبدیل شده است.

کد خبر: ۱۳۰۳۱۱۶

تاریخ: ۰۵ مهر ۱۴۰۱ - ۱۱:۰۶

تقی حسن زاده، پایگاه خبری دانا، سرویس دانش و فناوری؛ اینستاگرام از جمله اپلیکیشن‌های محبوب جهان است که به سرعت به عنوان یک ابزار قدرتمند در خدمت کسب و کارها درآمد. قابلیت‌های این برنامه به‌گونه‌ای است که امکان معرفی و دیده‌شدن کالا و خدمات را فراهم می‌کند. در مجموع امروزه اینستاگرام به یکی از اصول اساسی بازاریابی و ابزار مهم در توسعه کسب و کار  تبدیل شده است.

این بستر موقعیتی را فراهم می‌کند که صاحبان کسب و کار، جامعه مشتریان خود را یافته و با آن‌ ارتباط گیرند. حتی امکان تبدیل مشتریان بالقوه به مشتریان بالفعل آسان است. از نکات قابل توجه نبود محدودیت کسب و کار بوده که صاحبان کسب در دنیای واقعی با آن مواجهند. در واقع محدودیت‌هایی نظیر وابستگی به مکان و موقعیت جغرافیایی و محدودیت ارتباط با مشتریان، و محدودیت فعالیت کسب و کارها در ساعات معین در اینستاگرام وجود ندارد. این ویژگی‌ها اهمیت و محبوبیت استفاده کسب و کار از اینستاگرام را افزایش داده است.

اینستاگرام در ایران بر خلاف سایر برنامه‌ها مانند توییتر و یوتیوب مسدود نشده است. محبوبیت این برنامه در ایران سبب شده رشد آن همچنان ادامه داشته باشد. طبق آمار مرکز پژوهشی بتا تعداد کاربران اینستاگرام از 24 میلیون کاربر در سال 96 به 48 میلیون کاربر در سال 1400 رسیده است. یعنی در طی 4 سال رشد دو برابری داشته است. بررسی‌های دقیق‌تر نشان می‌دهد که رشد فالوئر کاربران برتر شامل سلبریتی‌ها و اینفلوئنسرهای اینستاگرام نسبت به کاربران معمولی این برنامه، افزایش قابل توجهی داشته است. به طوری که بر اساس گزارش مرکز پژوهشی بتا دنبال‌کنندگان سلبریتی‌ها در طی دو تا سه سال اخیر گاها به 5تا10 برابر هم رسیده‌اند.

پیش از این، فعالیت کسب و کارها در اپلیکیشن‌ها و از جمله اینستاگرام به دلیل ماهیت جدید این فعالیت‌ها قوانین مالیاتی مشخصی برای آنها تعریف نشده بود. تا اواخر سال 99 اعلام شد بر اساس مصوبه نماینده‌های مجلس درآمد ناشی از تبلیغات برای کاربرانی که بیش از ۵۰۰ هزار دنبال کننده دارند از محل تبلیغات مشمول مالیات قرار خواهد گرفت.

در حقیقت اینستاگرام و بعضی دیگر از شبکه های اجتماعی، سبب حذف هزینه هایی مانند اجاره مغازه یا فروشگاه، سرمایه گذاری کلان ابتدای کار و حتی حذف هزینه سربار و مالیات و... شده اند.  باید پذیرفت که اکنون اینستاگرام به یکی از بسترهای اصلی فعالیت کسب و کارها تبدیل شده و در دوره اخیر شیوع کرونا تا حد زیادی توانسته است جایگزین فروش در فروشگاه و مغازه شود. براساس آمارهای ارائه شده از سوی مرکز پژوهشی بتا، کاربران فارسی زبان اینستاگرام که به حدود چهل و هشت میلیون کاربر می رسند در طول یک سال بیش از یک میلیارد محتوا روی اینستاگرام تولید می کنند. از مجموع حساب های کاربری فارسی زبان این شبکه، بیش از هزار پیج   بالای یک میلیون دنبال کننده و بیش از هفت هزار پیج بالای پانصد هزار دنبال کننده در این فضا دارند.

اینستاگرام شبکه اجتماعی گره خورده با معیشت مردم

اینستاگرام در ایران یک شبکه اجتماعی به اشتراک گذاشتن فیلم و تصویر نیست بلکه یک بستر کسب و کار و تامین معیشت است.

گرچه آمار و ارقام رسمی وجود ندارد اما اظهارات مسئولان رسمی نشان می دهد تعداد زیادی کاربر فعال در این پلتفرم صاحب کسب وکار هستند. ایرنا مرداد ماه سال جاری به نقل از ابوالحسن فیروز ابادی، دبیر شورای عالی فضای مجازی کشور نوشت: ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار واحد صنفی مجازی در کشور تنها در اینستاگرام فعال است.

مرکز پژوهشی بتا نیز پیش تر اعلام کرده بود، در سال  1399  بیش از یک میلیون و ۷۰۰ هزار کسب و کار در اینستاگرام فعال هستند که از این تعداد حداقل ۲۰۰ هزار کسب‌ و کار بزرگ و متوسط و  ۵۰۰ هزار کسب‌ و کار استانی و بومی هستند. یعنی  هر کدام از این صفحات، منبع درآمد ماهانه یک یا چند نفر بوده است.

براساس گزارش سال گذشته مرکز آمار ایران نیز معادل ۱۱ میلیون نفر از طریق شبکه‌های مجازی کسب درآمد می‌کنند. از این میزان حدود 9 میلیون نفر یعنی 83 درصد از طریق اینستاگرام در حال کسب درآمد هستند.

پیش بینی می شود با تشدید محدویت های اینترنت در ایران درآمد این گروه به شدت کاهش یابد. پیش از تشدید این محدودیت ها ، استارت‌آپ «پادرو» که در زمینه ارائه ابزارهای هوشمند برای کمک به بهبود فروش و ارسال سفارش های آنلاین فروشگاه های اینترنتی فعالیت می‌کند؛ وضعیت فروش مرداد ماه فروشگاه های اینستاگرامی ایرانی را نامناسب ارزیابی کرد.

براساس گزارش این استارت آپ با کندی اینترنت و او ج گیری اختلال در دسترسی به اینستاگرام، میزان بازدید از این فروشگاه ها در مقایسه با تیر ماه، حدود ۳۵‌درصد کاهش  داشته و ادامه اختلال ها منجر به افت فروش این کسب و کارها بین ۱۰ تا ۵۰‌درصد شده بود.

حال با فیلتر کامل  پلتفرم اینستاگرام پیش بینی می شود؛ کسب وکارهای اینترنتی بیش از گذشته آسیب ببینند. در نیمه اول اردیبهشت ۱۳۹۷ که پلتفرم تلگرام در دولت دوم روحانی فیلتر شد. کسب و کارهای اینترنتی اگرچه به شدت آسیب دیدند؛  اما به تدریج از تلگرام به اینستاگرام نقل مکان کردند. اما امروز هیچ پلتفرمی جایگزین اینستاگرام  در کشور وجود ندارد. درضمن پس از همه گیری کووید 19 فعالیتهای خرد و اینترنتی بر بستر اینستاگرام بیش از پیش شدت گرفت.

کسب و کارهای اینترنتی وابسته به اینستاگرام با آسیب جدی مواجهند

براین اساس از نگاه محمد رضا دادگستر پژوهشگر سیاستگذاری، 90 درصد کسب و کارهای اینترنتی وابسته به  اینستاگرام آسیب خواهند دید. او با اشاره به اینکه بسیاری از کسب و کارهای وابسته به اینستاگرام سایت فروش ندارند؛ بی شک با بحرانی جدید روبرو خواهیم شد.

بحران که می تواند از جنس بیکاری و از دست رفتن درآمد برای امرار معاش باشد. زیرا اینستاگرام بستری برای فروش فعالانی بود که امکان تامین واحد تجاری نداشتند و از طریق فروش آنلاین کسب درآمد می کردند.

محدودیت موقت این شبکه اجتماعی به منزله تعطیلی واحدهای تجاری است.

رضا الفت نسب عضو هیئت مدیره اتحادیه کسب و کارهای اینترنتی بر این باور است، فیلترینگ اینستاگرام چه در کوتاه مدت و چه در بلند مدت ضربات سهمگینی به معاش بیش از 9 میلیون نفر کاربر فعال در اینستاگرام خواهد زد.

او با اشاره به رشد کسب و کارهای اینترنتی وابسته به  اینستاگرام در سالهای پس از فیلترینگ تلگرام و همه گیری کرونا تاکید کرد: بی‌شک فیلتر شدن دائمی اینستاگرام، بار جدیدی به کشور تحمیل خواهد کرد که معلوم نیست کدام بخش آن را خواهد کشید.