طب تسکینی و حمایتی چیست؟ / ضرورت طب تسکینی برای بیماران سرطانی

بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت (WHO) مراقبت های حمایتی و تسکینی رویکردی است که به بهبود کیفیت زندگی بیماران و خانواده آنان در مواجهه با مشکلات ناشی از بیماری‌های تهدیدکننده حیات می‌پردازد. این مراقبت‌ها به تشخیص و کنترل چالش‌های جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی در بیمار و خانواده می‌پردازد.

کد خبر: ۱۳۰۳۶۸۷

تاریخ: ۱۷ مهر ۱۴۰۱ - ۱۶:۴۸

نگار خلیلی، پایگاه خبری دانا، سرویس سلامت و سبک زندگی؛ سازمان جهانی بهداشت مؤلفه‌های اصلی در کنترل سرطان را پیشگیری، تشخیص زود هنگام، درمان و مراقبت‌های حمایتی و تسکینی معرفی می‌کند.

بطور کلی، نگرش و فعالیت مراقبت‌های حمایتی و تسکینی به شکل زیر تعریف می‌شود.

درد و دیگر علائم آزاردهنده بیماری و درمان را تسکین می‌دهد؛
به زندگی بها می‌دهد و مرگ را یک فرآیند طبیعی تلقی می‌کند؛
قصد تسریع مرگ یا به تعویق انداختن آن را ندارد؛
شامل مراقبت‌های روانی و معنوی می‌شود؛
به دنبال ایجاد فرصت فعال زیستن تا آخرین لحظۀ زندگی برای بیمار است؛
از خانوادۀ بیمار در مراحل مراقبت از بیمار و سوگواری پشتیبانی می‌کند؛
می‌کوشد به تمامی نیاز‌های بیمار و خانواده با رویکردی تیمی (از جمله مشاوره در مورد مرگ و سوگ) پاسخ دهد.
کیفیت زندگی بیمار و خانواده را افزایش می‌دهد و همچنین ممکن است بر طول عمر بیمار و عوارض آن نیز تأثیر مثبت داشته باشد؛
می‌تواند از ابتدای دوره بیماری و در کنار درمان‌های افزایش دهندۀ طول عمر، مانند شیمی درمانی و پرتو درمانی، به بیمار کمک کند؛
شامل بررسی‌های مورد نیاز برای درک و مدیریت بهتر علائم و عوارض بیماری و درمان آن می‌شود.

مراقبت‌های حمایتی و تسکینی از لحظه تشخیص بیماری، برای کاهش درد و رنج جسمی و روحی بیمار و عوارض ناشی از درمان بیماری با هدف افزایش کیفیت زندگی به کمک بیمار و خانوادۀ او می‌آید و به افزایش رضایتمندی بیمار و خانواده منجر می‌شود. این مراقبت‌ها به‌هیچ‌وجه جایگزین مراقبت‌های علاجی نیست بلکه به عنوان مکمل درمان‌های افزایش‌دهنده طول عمر، اثربخشی این درمان‌ها را افزایش می‌دهد.

همان‌طور که کنترل سرطان شامل پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان می‌شود، مراقبت‌های حمایتی و تسکینی نیز در کنترل علائم و عوارض آزاردهنده بیماری و درمان، می‌کوشد تا از به وجود آمدن این علائم جلوگیری نماید؛ در صورت ایجاد، این علائم و عوارض را زود تشخیص دهد و به درمان و بر طرف کردن آن‌ها بپردازد. موارد بسیاری از این عوارض به‌ویژه عوارض روانشناختی، معنوی و اجتماعی به دلیل عدم شناخت کافی پزشکان معالج سرطان در ایران مورد بی توجهی قرار گرفته و درمان نمی‌شوند. سازمان جهانی بهداشت، سلامت را در چهار بعد جسمانی، روانی، اجتماعی و معنوی تعریف می‌کند. بنابرین هیچ چالش آزاردهنده‌ای در مواجهۀ بیمار و خانواده با بیماری نیست که پرداختن به آن از چارچوب مراقبت‌های تسکینی خارج باشد.

از نظر سازمان جهانی بهداشت (WHO)، مراقبت‌های حمایتی و تسکینی نیاز فوری و مبرم بیماران صعب العالج، به ویژه مبتلایان به سرطان در سراسر دنیا است. این نیاز به ویژه در کشور‌هایی که بخش زیادی از بیماران صعب العالج در مراحل پیشرفته بیماری شناسایی می‌شوند و درصد بهبودی بیماری‌ها در آن‌ها پایین‌تر است، بسیار پراهمیت است. مراقبت‌های حمایتی تسکینی، باید به عنوان تکمیل کنندۀ نظام سلامت در تمامی مراحل مراقبت ارائه شود. ایده آل آن است که ارائه مراقبت‌های حمایتی تسکینی بیمار و خانواده اش از لحظۀ تشخیص بیماری صعب العالج / تهدیدکنندۀ حیات، آغاز شده و با پیشرفت بیماری به سوی مراحل پایانی حیات، گسترش یابد و پس از مرگِ بیمار نیز با مراقبت‌های دوران سوگ برای خانوادۀ بیمار ادامه یابد.

این خدمات، به صورت مراقبت‌های جامعه محور و منزل محور، در قالب بخش خصوصی و دولتی و منطبق بر خصوصیات و نیاز‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی هرکشور ارائه می‌شود. بیماران مبتلا به سرطان برای دریافت مراقبت‌های حمایتی و تسکینی اولویت دارند و ارائۀ این مراقبت‌ها باید همگام با خدمات مربوط به پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان سرطان و برای هر دو گروهِ کودکان و بزرگسالان انجام پذیرد. ارائه این مراقبت‌ها در عین ضرورت و به عنوان یکی از رکن‌های پیشنهادی سازمان جهانی بهداشت (WHO) در زمینه کنترل سرطان، متاسفانه در بسیاری از کشور‌های در حال توسعه از جمله ایران، نوپا است.

زمان مناسب برای استفاده از مراقبت‌های حمایتی و تسکینی

برخلاف دیدگاه‌های سنتی که ارائه مراقبت‌های حمایتی و تسکینی را از نظر زمانی محدود به هفته‌های پایانی عمر بیمار، یعنی از زمان قطع درمان‌های علاجی تا زمان مرگ، می‌دانستند، امروزه این مراقبت‌ها از بدو تشخیص برای بیمار و خانواده آغاز شده و حتی پس از مرگ بیمار با مراقبت‌های سوگ برای خانواده ادامه می‌یابد. چنانچه در شکل مشاهده می‌شود با پیشرفت بیماری از بدو تشخیص، نیاز بیمار به مراقبت‌های علاجی کاهش و به مراقبت‌های حمایتی و تسکینی افزایش می‌یابد. زمانی که بیماری وارد مرحلۀ نهایی می‌شود، درمان‌های علاجی متوقف می‌شود؛ در حالی که نیاز به مراقبت‌های تسکینی به اوج خود می‌رسد و بیمار و خانواده در روز‌های پایانی زندگی تحت پوشش خدمات ویژه حمایتی و قرار می‌گیرند. مرحله انتهایی مراقبت‌های حمایتی و تسکیتی تحت عنوان مراقبت‌های پایان عمر به مرحله‌ای از بیماری سرطان اتلاق می‌شود که درمان علاجی دیگر سودمند نیست و از نظر علمی بیماری علاج‌ناپذیر ارزیابی شده و شرایط بیمار به صورت فزاینده‌ای رو به وخامت است. پس از مرگ نیز پشتیبانی از خانواده تا بازگشت آنان به شرایط طبیعی ادامه می‌یابد. معمولا نقطۀ آغاز این مراقبت‌ها با گفتن خبر بد ابتلای فرد به سرطان به بیمار و خانوادۀ او در نظر گرفته می‌شود.

اهمیت طب تسکینی و حمایتی برای بیماران سرطانی

لزوم ورود خیریه‌ها و موسسات مردم نهاد به اقدامات حمایتی و تسکینی بیماران مبتلا به سرطان، قابل پیشگیری بودن حدود ۳۰ درصد سرطان‌ها، نگرانی از سرعت گرفتن آمار بروز سرطان در کشور با توجه به به رشد جمعیت سالمندی و افزایش ریسک فاکتورها و ... از جمله مباحثی بود که در نشستی خبری به مناسبت روز جهانی طب تسکینی مطرح شد.

دکتر حسن ابوالقاسمی - رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله و رئیس انجمن علمی خون وسرطان کودکان ایران، در نشستی خبری به مناسبت روز جهانی طب تسکینی با اشاره به بیماری سرطان به عنوان دومین عامل مرگ و میر در کشور، گفت: ۹۹ درصد سرطان‌ها مربوط به بالغین و فقط یک درصد سرطان‌ها مربوط به اطفال و کودکان است.

وی با بیان اینکه حدود ۳۰ درصد سرطان‌ها قابل پیشگیری است، افزود: این موضوع، مسئولیت دولت‌ها را سنگین‌تر می‌کند. اما در این میان موضوع مراقبت‌های حمایتی و تسکینی از بیماران سرطانی و خانواده‌های آنها، از اهمیت زیادی برخوردار است که مؤسسه کنترل سرطان ایرانیان در حدود ۱۰ سال است که این اقدامات را انجام می‌دهد.

ابوالقاسمی افزود: لازم است که خیریه‌ها و موسسات مردم نهاد به اقدامات حمایتی و تسکینی بیماران مبتلا به سرطان ورود کنند. همچنین امیدواریم روز جهانی مراقبت‌های حمایتی تسکینی، مورد توجه مسئولین قرار گیرد و بیماران مبتلا به سرطان، از حمایت‌های بیشتری برخوردار شوند.

بنابر اعلام روابط عمومی موسسه کنترل سرطان ایرانیان، وی ادامه داد: فقط یکی از جنبه‌های حمایت‌های تسکینی از بیماران مبتلا به سرطان در منزل، این است که می‌تواند منجر به آزاد شدن تعدادی از تخت‌های ICU در بیمارستان‌ها شود و باعث شود بیماران نیازمند بیشتری از این خدمات استفاده کنند. بنابراین لازم است از خیرین بیشتری برای این قبیل اقدامات حمایتی استفاده شود. البته اقدامات حمایتی برای کودکان مبتلا به سرطان نیز باید گسترش و توسعه یابد.

در ادامه، دکتر محمد واعظی - رئیس بخش هماتولوژی بیمارستان شریعتی، گفت: براساس آخرین برآوردها میزان ابتلا به سرطان در جامعه ما در سال ۱۳۹۵ حدود ۱۱۲ مورد در هر ۱۰۰هزار نفر بود و پیش‌بینی می‌شود آمار سرطان در ایران در سال ۱۴۰۴، به ۱۶۰ مورد در ۱۰۰ هزار نفر جمعیت برسد.

رئیس پژوهشکده پیوند مغز و استخوان بیمارستان شریعتی افزود: ایران هنوز در سطح متوسط خطر سرطان قرار دارد، اما با توجه به رشد جمعیت سالمندی و افزایش ریسک فاکتورها این نگرانی وجود دارد که آمار سرطان در کشور سرعت گیرد.

واعظی ادامه داد: ما باید نگرش‌ها به سرطان را تغییر دهیم تا وجوه حمایتی و تسکینی از بدو شروع بیماری آغاز شود. قطعا باید جنبه‌های جسمی و روحی بیماران مبتلا به سرطان را با هم در نظر گرفت. اما متاسفانه بیماران مبتلا به سرطان در کشور هنوز از حمایت‌های لازم و کافی برخوردار نیستند. در جامعه ما در همان اول تشخیص بیماری واژه سرطان فشار مضاعف روحی به بیمار و خانواده او وارد می کند که همراه با هزینه‌های بالای این بیماری نیاز به حمایت، درمان‌های تسکینی و خدمات تغذیه ای و مشاوره پزشکی و تامین تجهیزات پزشکی را دوچندان می‌کند.

در ادامه دکتر محمد جهانگیری - مدیرعامل مؤسسه کنترل سرطان ایرانیان، با اشاره به شعار امسال ‌روز جهانی مراقبت‌های حمایتی تسکینی یعنی «التیام قلب‌ها، التیام جامعه»، گفت: ما در تلاش هستیم با مشارکت جامعه علمی و مدیریتی با هم افزایی و هماهنگی و استفاده از تمام ظرفیت ها در حوزه مردم نهاد اقداماتی تاثیرگذار انجام دهیم تا به سمت التیام دردها برویم و امیدواری را به جامعه بدهیم.

جهانگیری ادامه داد: تاکنون بیش از ۲۴ هزار بیمار و خانواده‌های آنها، مورد حمایت این موسسه قرار گرفته‌اند که برای مثال بیش از ۲۷ هزار ویزیت پزشک در منزل، بیش از ۳۲ هزار ویزیت پرستاری در منزل و بیش از ۶۷۳ هزار مشاوره تلفنی توسط موسسه ارائه شده است. تمامی این خدمات برای بیماران رایگان بوده و به بیماران در هنگام ویزیت خانگی اعلام می شود که هزینه آن‌ها پرداخت شده است.

جهانگیری با بیان این مطلب که با وزارت بهداشت دو تفاهمنامه در سال‌های مختلف امضا شده است، ادامه داد: ما کلیه فعالیت های خود را با تولیت وزارت بهداشت انجام می دهیم و خوشبختانه نهادهای حاکمیتی به این نتیجه رسیده است که حوزه طب تسکینی و حمایتی را به یک مجموعه مردم نهاد واگذار کند. در راستای این تفاهم نامه قرار است ما در فاز اول، ۱۷ دانشگاه علوم پزشکی را پوشش دهیم که تاکنون اقدامات در هفت دانشگاه علوم پزشکی در سطح کشور انجام شده است.

وی به برنامه ریزی برای انجام غربالگری سرطان پستان در زنان توسط مؤسسه کنترل سرطان ایرانیان اشاره کرد و افزود: ما آماده انجام غربالگری سرطان پستان بدون دریافت هیچ گونه وجهی از دستگاه‌ها و مجموعه‌هایی هستیم که بخواهند این غربالگری را انجام دهند و همراه ما در این کار باشند. ما در یک جمله می‌خواهیم لذت کار خیر را به خیرین بچشانیم.

انتهای پیام