تصفیه خانه های فاضلاب تاسیساتی برای بازیافت انرژی و مواد

همه ما می دانیم ایران کشوری است که از نظر جغرافیایی در منطقه خشک و نیمه خشک واقع شده و کمبود منابع آبی همواره به‌عنوان عامل محدود کننده فعالیت ها در ایران مطرح بوده است. کمبود منابع آب، بخش کشاورزی را به‌عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب کشور (در حدود ۹۰درصد) بیش از هر بخش دیگری متاثر می‌کند.

کد خبر: ۱۳۱۰۴۶۹

تاریخ: ۲۰ بهمن ۱۴۰۱ - ۱۶:۴۱

تقی حسن زاده، پایگاه خبری دانا، سرویس راهبرد و انرژی؛ بازچرخانی آب و استفاده از پساب یکی از راه های جبران کمبود منابع است. بیش از نیمی از فاضلاب های کلان‌شهرهای ایران تصفیه می‌شود. به گفته سخنگوی صنعت آب کشور هم‌اکنون از ۲میلیارد و ۷۰۰میلیون مترمکعب فاضلاب کشور، یک‌میلیارد و ۴۰۰میلیون مترمکعب آن تصفیه و تبدیل به پساب می‌شود؛ این پساب می تواند با رعایت ملاحظات بهداشتی صرف بخش کشاورزی و آبیاری فضای سبز شهری شود. از سوی دیگر هم اکنون نگاه دنیا به تصفیه خانه های فاضلاب دگرگون شده و این تاسیسات دیگر صرفا برای تصفیه فاضلاب و تولید پساب نگاه نمی‌شود، بلکه تاسیساتی هستند برای بازیافت و تولید مواد گوناگون آلی با کاربری های مختلف کشاورزی و صنعتی و همچنین تولید انرژی برق.

آلودگی منابع آب زیرزمینی با فاضلاب شهری

فاضلاب های شهری آلاینده‌های مختلفی دارد که بخشی از آنها به صورت ذرات معلق و بخشی به صورت محلول در آب‌ هستند. طبیعتا اگر فاضلاب در آب های سطحی دفع شود هر دو مورد ذرات معلق و محلول به‌خصوص مواد آلی می توانند بر آب های پذیرنده موثر باشند. در شهرها که فاضلاب ها ممکن است به آب های زیرزمینی تخلیه شوند ترکیبات محلول می توانند آب های زیرزمینی را آلوده کنند. مواد محلولی که از لایه های خاک عبور خواهند کرد عمدتا دترژن ها (مواد شوینده) هستند و حجم این مواد در آب های زیرزمینی در برخی نقاط تهران قابل‌توجه است.

همین‌طور نیترات در برخی چاه های تهران بالاتر از حد مجاز برای آب آشامیدنی است. این امر نتیجه دفع غیر بهداشتی فاضلاب ها به چاه های جذبی در مدت طولانی و سال‌های گذشته است. بنابراین در مجموع اگر بخواهیم آب های زیرزمینی را که سرمایه ارزشمندی برای مصارف شرب، کشاورزی و... است و در طول سالیان ذخیره می‌شود محافظت کنیم، راهی جز تصفیه فاضلاب ها و جلوگیری از ورود فاضلاب به آب های زیرزمینی نداریم.

تصفیه فاضلاب در سایر کشورها

در کشورهای توسعه‌یافته فاضلاب های شهری و روستایی تصفیه شده و جمعیت تحت پوشش قابل‌توجهی دارند. اما خیلی از کشورها به این شدت که کشور ما به پساب نیاز دارد احتیاج ندارند. در ایران که میزان بارندگی نسبت به متوسط جهانی کمتر است، ما به قطره‌قطره پساب برای مصارف صنعتی، کشاورزی، پرورش آبزیان و... نیاز داریم؛ بنابراین در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته از نظر جمعیت پوشش خدمات تصفیه فاضلاب عقب هستیم؛ اما در مقایسه با سال‌های گذشته، هم به لحاظ نوآوری در سیستم‌های تصفیه و هم به جهت جمعیت تحت پوشش و خدمات شرایط بهتری داریم.

استانداردهای پساب

براساس رویکرد سازمان بهداشت جهانی متناسب با کاربرد پساب، استانداردهای محیط‌زیستی آن تعیین می‌شود؛ به‌گونه ای که برای پساب باید استانداردهایی در سطوح متفاوت تعیین کنیم. پساب مورد استفاده برای آبیاری محصول کشاورزی که خام استفاده می‌شود استانداردهای خاص، فناوری پیشرفته ، نظارت و پایش ویژه نیاز دارد؛ اما مقرون به صرفه است که از پساب برای کشاورزی غیرمثمر مانند پرورش گونه های گیاهی که از چوب یا ریشه آنها بهره گرفته شود استفاده کنیم؛ چرا که این پساب سطح استانداردسازی کمتری دارد. این نوع کاربردها در کشور ما بیشتر قابل توصیه است. در این زمینه برنامه ریزی مشترکی بین وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت بهداشت لازم است. در کشاورزی باید با انتخاب کشت مناسب استانداردهای پساب را انتخاب کنیم؛ هزینه‎ های تصفیه را کاهش دهیم و بتوانیم تصفیه فاضلاب را در کشور توسعه دهیم.

پساب برای مصارف صنعت و کشاورزی

در ایران با توجه به مصرف عمده آب در بخش کشاورزی و به دلیل شرایط خشکسالی، در همه مناطق و استان های کشور به پساب نیاز داریم. اولویت مصرف پساب بخش کشاورزی است اما با رعایت استاندارد پساب و رعایت کشت مناسب؛ در این صورت می توانیم در تمام استان ها از پساب استفاده کنیم. همچنین استفاده از پساب تصفیه خانه های فاضلاب محلی در شهر تهران برای آبیاری فضای سبز شهری با رعایت استانداردهای محیط‌زیستی ظرفیت خوبی است.

در این صورت تصفیه خانه های فاضلاب با داشتن تکنولوژی باید کیفیت میکروبی و انگلی پساب را ارتقا دهند. در حال حاضر، استانداردهای پساب تصفیه خانه های فاضلاب بسیار مناسب است و برای صنایع نیز به‌کارگیری پساب محدودیتی ندارد و با توجه به محصولات خود در صورت لزوم می توانند تصفیه مجدد داشته باشند. هیچ کاربردی برای پساب با این سطح فناوری که در کشور وجود دارد با لحاظ ملاحظات بهداشتی محدودیتی ندارد.

تاسیسات بازیافت مواد و انرژی

نگاه دنیا به تصفیه خانه های فاضلاب تغییر کرده است و سال‌هاست در دنیا تصفیه خانه های فاضلاب را به نام تاسیسات بازیافت مواد و انرژی نام‌گذاری می‌کنند. در مراحل تصفیه فاضلاب مهم‌ترین ماده بازیافتی آب است؛ همچنین لجن حاصل از فرآیند تصفیه به عنوان کود، تقویت کننده و اصلاح کننده بافت خاک می تواند باشد. حتی در خطوط منتهی به تصفیه خانه ها با توجه به شرایط در بخش هایی از مسیر تولید برق انجام می‌شود. باید نگاهمان به تصفیه خانه ها به عنوان تاسیساتی که مواد و انرژی را بازیافت می‌کنند، تغییر کند. با کمک شرکت‌های دانش‌بنیان در سطح کشور باید تصفیه فاضلاب را به اقتصاد دانش‌بنیان تبدیل کنیم تا با نگاه سودآوری سرمایه‌گذاران خصوصی وارد این عرصه شوند و با اصلاح رویکرد، احداث تصفیه خانه ها، شبکه فاضلاب و خدمات را حتی در روستاها گسترش دهیم.