ایران بهشت ارزشمند فرصت‏‏‌های ترانزیتی

متخصصان معتقدند ایران، مزایای بالقوه زیادی در موضوع ترانزیت دارد و از زمان‌های قدیم به عنوان چهار‌راه ترانزیتی شناخته می شد. به علت موقعیت جغرافیایی کشور، ایران جایگاه ویژه ای در امر ترانزیت دارد و می‌تواند نقش بسیار پر‌رنگی در کریدورهای ترانزیتی داشته باشد.

کد خبر: ۱۳۱۰۸۲۱

تاریخ: ۲۷ بهمن ۱۴۰۱ - ۱۰:۱۸

تقی حسن زاده، پایگاه خبری دانا، سرویس راهبرد، اگر قدر این موقعیت و فرصت دانسته نشود، به سرعت توسط کریدورهای ترانزیتی جایگزین خواهد شد. به عنوان مثال کشور در موضوع نفت تامین‌کننده و بازیگر اصلی بود، اما به تدریج از معادلات جهانی انرژی حذف شد و بقیه کشورها توانستند جای خالی ما را پر کنند.

نباید اجازه دهیم فرصت های ترانزیتی کشور مانند قضیه نفت از دست برود. در زمینه ترانزیت کریدورهای تراسیکا، ترانس کاسپین و لاجورد وجود دارند که متاسفانه در این سه کریدور موازی ایران دور زده شده و از کشور ما عبور نمی کنند. این موضوع به مثابه یک چالش جدی بوده که فرصت های بسیاری را از کشور سلب می‌کند.

کشورها در حال برنامه‌ریزی مدون برای تبدیل شدن به هاب ترانزیتی هستند. مثلا عراق در حال تجهیز بندر فاو است تا به بزرگ‌ترین هاب بندری منطقه تبدیل شود. کشورهایی مانند ترکمنستان و گرجستان، ناوگان خارجی دست دوم را خریداری کرده و به ناوگان خود اضافه کرده اند. رانندگان ایرانی از کشورهایی مانند ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان، گرجستان و آذربایجان، کامیون را با قیمت یک میلیارد تومان با پلاک آن کشور خریداری کرده و فعالیت می‌کنند.

این موضوع برای کشور زیان‌بار است زیرا با نیروی انسانی و سرمایه ایرانی بار با کامیون کشور دیگر حمل می‌شود و سود آن نصیب کشور دیگری می‌شود. می‌توان قیمت کامیون ها را با تسهیلات دولتی کاهش داد زیرا قیمت یک کامیون وارداتی با عمر سه سال حدود ۸ میلیارد تومان است.

در حالی که رانندگان ایرانی به دلیل گرانی قیمت کامیون، مجبورند این کامیون ها را با قیمت کمتری خریده و با پلاک آن کشور، بارها را از ایران حمل کنند، در حالی که این درآمدها می‌توانست نصیب ایران شود. با توجه به جنگ اوکراین و فرصت ایجاد شده برای حمل بارهای وارداتی و ترانزیتی روسیه از مسیر ایران در عمل شاهد هستیم به جز بارهای جو و گندم، بارهای دیگر از مسیر ایران حمل نمی شوند.

روسیه سه راه بیشتر برای حمل کالا ندارد که شامل راه دریایی از مسیر آستارا و بندر امیرآباد بوده که به‌علت برخی مشکلات و زیرساخت‌ها هنوز فعال نشده و مرزهای خروجی زمینی کشور برای روسیه شامل تنها دو مرز آستارا و بیله سوار بوده که ترافیک مرزی دارد و حجم زیادی از کامیون‌ها پشت مرز معطل هستند.

موضوع بعدی حل مشکلات ترانزیت‌کنندگان با کشورهای عبوری است تا بتوانیم بار را به کشور مقصد با سرعت بیشتری حمل کنیم. این موضوع با رایزنی وزارت امور خارجه باید برطرف شود و اینکه از بخش خصوصی نیز در این زمینه مشورت بگیرند. پیشنهاد می‌شود که مسوولان دولتی که به کشورهای مختلف برای رایزنی می روند حتما نماینده ای از بخش خصوصی نیز به همراه خود داشته باشند.

در اینجا جا دارد از آقای هدایتی، مدیرکل دفتر ترانزیت سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای در این زمینه تشکرکنم که در مراحل مختلف از شرکت‌های ترانزیتی نظر‌خواهی کرده و این موضوع جای امیدواری دارد.

در خصوص ترانزیت کالا دو مقوله زمان و هزینه حائز اهمیت است. با وجود اینکه تحریم ها باعث افزایش زمان و هزینه ترانزیت شده اما از طرف دیگر تحریم های داخلی این مشکلات را دو‌چندان کرده اند. به گونه ای که باعث شده کشورهای دیگری که بارهای خود را از مسیر ایران حمل می کردند به مرور به دنبال کریدورهای جایگزین بوده و ایران را دور می زنند. به طوری که این کار باعث شد تا ایران از کریدورهای تراسیکا، ترانس کاسپین و لاجورد حذف شود. علاوه بر این دو مسیر دیگر در حال فعال‌سازی هستند که تهدید جدی برای ترانزیت کشور هستند. یکی از این تهدیدها این است که بندر چابهار با وجود سرمایه‌گذاری هندی‌ها در حال حذف شدن است. به علت نزدیکی کشورهای چین و پاکستان بخش زیادی از بارها که می‌توانست از بندر چابهار حمل  شود به پاکستان رفته و از آنجا به افغانستان حمل می‌شود.

همچنین عراق با ایجاد دو بندر فاو و ‌ام‌القصر و جلب سرمایه‌گذاری های خارجی در آینده نزدیک قصد دارد با جذب سرویس های منظم خطوط کشتیرانی خارجی به هاب منطقه تبدیل شود، به طوری که بارها از خلیج فارس به آنجا برده شده و از طریق راه‌آهن برقی به ترکیه حمل شود و از آنجا به اروپا برسانند.

از طرفی به علت اینکه روسیه تحریم شده کشورهای آذربایجان و گرجستان برای حمل بارهای چین از طریق دریای خزر دخالت کرده و به همین خاطر شرکت‌های فرانسوی و ایتالیایی در آنجا فعال هستند. در صورت فعال شدن این مسیر، ایران این کریدور را نیز ازدست خواهد داد و بارهای حمل‌شده از ایران نیز از دست خواهد رفت.

از آنجا که دو مقوله هزینه و زمان در ترانزیت اهمیت دارند تا زمانی که زیرساخت های آن در کشور تکمیل نشده و تحریم های داخلی و بخشنامه های خلق‌الساعه از بین نروند، با اینکه هزینه های حمل جاده ای در ایران نسبت به کشورهای همسایه ارزان‌قیمت بوده اما نخواهیم توانست این مسیر را فعال کنیم و مسیرهای جایگزین به این کریدورها اضافه خواهند شد.