عملیات طریق‌القدس؛ تجلی اتحاد ارتش و سپاه

عملیات طریق القدس از بزرگترین دستاوردهای تاریخ دفاع مقدس است که با اتحاد و یکپارچگی سپاه پاسداران، ارتش و جهادسازندگی شکل گرفت و سبب آزادسازی بستان و شکست نیروهای دشمن شد.

کد خبر: ۱۳۱۵۳۶۲

تاریخ: ۰۸ آذر ۱۴۰۲ - ۱۹:۰۳

به گزارش پایگاه خبری دانا، رژیم بعث در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ خورشیدی با اتکا به تجهیزات لجستیکی و پیشرفته جنگی خود به مرزهای جنوبی ایران حمله کرد و در فاصله کمی، بسیاری از روستاها و شهرها مرزی را ویران و مردم بسیاری را به خاک و خون کشید اما مقاومت خودجوش و مردمی در شهرهای خوزستان پیشروی دشمن را مهار کرد. این در حالی بود که در آن روزها ایران تازه انقلاب کرده به فکر استحکام پایه‌های حکومت تازه شکل گرفته خود بود و شرایط به گونه‌ای نبود که آمادگی کاملی برای مقابله با تجاوز به خاک کشور داشته باشد اما با این شرایط و با مقاومت جوانان و نوجوانان انقلابی و رهبری امام خمینی (ره) ایرانیان در عملیات‌های مختلف به پیروزی رسیدند، یکی از این عملیات‌ها، طریق القدس نام داشت که رزمندگان اسلام با پیروزی خود، دستاوردهای ارزشمندی به دست آوردند.

موقعیت و محدوده جغرافیایی منطقه عملیاتی طریق القدس

منطقه عملیاتی طریق القدس در حدود ۷۵ کیلومتری اهواز و در منطقه عمومی دشت آزادگان و در ۲۵ کیلومتری جنوب غربی سوسنگرد قرار داشت. این منطقه عملیاتی، وسعتی حدود ۳۰۰ کیلومتر مربع داشت و از نظر جمعیتی دارای جمعیت عرب و فرهنگی عشایری بود. این منطقه از شمال به ارتفاعات میشداغ و ارتفاعات الله اکبر و از شرق به شهر حمیدیه و رودخانه کرخه و از غرب به هورالعظیم و از جنوب به هویزه محدود می‌شد.

اهمیت منطقه عملیاتی طریق القدس

منطقه عملیاتی طریق القدس، حساسیت زیادی داشت به طوری که بستان با تعداد زیادی روستا در تصرف و اشغال دشمن به سر می‌برد، در قلب این منطقه قرار داشت و مرکز فعالیت‌های جاسوسی دشمن و مرکز لجستیکی جبهه میانی دشمن به حساب می‌آمد، این مساله حساسیت منطقه را بالا برده بود. از طرفی با قطع مهم‌ترین راه تدارکاتی و مواصلاتی دشمن که کلیدی برای آزاد سازی تنگ چزابه به شمار می‌رفت، بیش از پیش بر اهمیت این منطقه افزوده می‌شد. از دیگر ویژگی‌های این منطقه قابل کانالیزه شدن برای واحدهای نظامی بود و به استثنای روستاها و در کنار رودخانه‌ها پوشش گیاهی وجود نداشت و پوشش گیاهی موجود در منطقه بیشتر گیاهان عمومی است. تنها رود مهم و حائز اهمیت در این قسمت، رود کرخه است که بعد از کارون طولانی‌ترین رود خوزستان به شمار می‌رود.

تشریح عملیات طریق القدس

این عملیات به منظور آزادسازی شهر «بُستان» و تأمین مرز و دسترسی به هورالهویزه طراحی شده بود. بنابراین آزاد کردن بستان که عراق به ویژه شخص صدام به هنگام اشغال آن تبلیغات بسیار وسیعی را در سطح بین‌المللی به راه انداخته بود، از مهم‌ترین اهداف این عملیات بود. این عملیات از جمله عملیات‌های مشترک سپاه و ارتش در طول جنگ ایران و عراق بود که با رمز یا حسین (ع) در ۰۰:۳۰ بامداد هشت آذر ۱۳۶۰ خورشیدی و با عبور نیروهای پیاده یگان‌های سپاه از میادین مین و مواضع دشمن در چندین محور به طور همزمان به ویژه در منطقه عمومی بستان و غرب سوسنگرد آغاز شد و در این عملیات نیروهای ایرانی برای نخستین بار از روش حمله موج انسانی استفاده کردند. در کتاب تحلیل عملیات طریق‌القدس در خصوص تحرکات ایران برای آغاز عملیات طریق‌القدس آمده است: «با قرار گرفتن عقربه ساعت روی ساعت ۰۰:۳۰ ناگهان صدای غرش توپ‌ها و غریو شلیک موشک‌های کاتیوشا مانند رعد در فضا پیچید. این اجرای یک آتش سنگین توپخانه بود که برابر طرح لشکر ۱۶ زرهی توسط تیپ سه آن لشکر در منطقه کرخه کور برای فریب دشمن اجرا می‌گردید… در همین ساعت (۰۰:۳۰ روز یکشنبه هشتم آذر ۱۳۶۰) لشکر ۱۶ زرهی و تیپ ۳ لشکر ۹۲ زرهی طی پیامی به ستاد کربلای یک اعلام داشتند که همه نیروها عملیات را شروع نموده‌اند و بدین ترتیب، نبرد طرح عملیاتی، پس از حدود یک ماه و نیم تلاش و تهیه برای آمادگی آغاز گردید.» نیروهای عمل کننده در محور شمال عملیات، در همان ساعات اولیه درگیری موفق شدند، مواضع نیروهای عراقی در خطوط اول را تصرف کرده و نیروهای احتیاط دشمن در پشت خطوط پدافندی را منهدم کنند. میزان موفقیت اولیه یگان‌های سپاه در محور شمال به حدی بود که فرمانده تیپ زرهی ارتش نیز به گردان‌های زرهی و مکانیزه خود فرمان داد تا از معابر بازشده با چراغ روشن عبور کرده و ضمن انهدام دشمن و حمایت از نیروهای پیاده خودی، به طرف هدف‌های خود در عمق منطقه پیش روی کنند. به این ترتیب در ساعت ۶ بامداد روز نخست عملیات، تیپ امام حسین (ع) به همراه یک گردان از تیپ ۳ زرهی از لشکر ۹۲ موفق شدند، تنگه چزابه را تصرف و تأمین کنند. در این محور تا ساعت ۹ صبح روز اول، تمامی اهداف تعیین شده، تأمین شد.

یعقوب زهدی فرمانده توپخانه سپاه پاسداران در دوران دفاع مقدس در تشریح عملیات طریق القدس در گفت و گویی گفت: عمده‌ترین دلیل انتخاب منطقه بستان برای انجام دومین عملیات بزرگ جمهوری اسلامی ایران علیه ارتش صدام، تناسب زمین و وسعت این منطقه عملیاتی با توان رزمی موجود رزمندگان اسلام در آن دوره زمانی بود. این مساله پس از شناسایی‌های مستمر که از ماه‌ها قبل بر روی این منطقه در حال انجام بود، مشخص شد. برنامه ریزان عملیات به دنبال ناحیه‌ای از حضور قوای دشمن می‌گشتند که بتوانند با حمله به آن، دست به عملیاتی با یک موفقیت و پیروزی قطعی بزنند و پس از بیرون راندن دشمن از سرزمین ایران در آن ناحیه، بتوانند با کمک عوارض و موانع طبیعی زمین مورد نظر، سرزمین تصرف شده را حفظ کرده و دشمن را از باز پس‌گیری آن، مأیوس کنند. بنابراین شرایط جغرافیایی این منطقه، می‌توانست پس از تصرف آن، طول خط پدافندی قوای اسلام را کاهش داده و خط جدید دفاعی مناسب‌تری را به وجود آورد. تا با آزاد شدن یگان‌هایی که در پدافند بودند، انجام عملیات بعدی تسهیل شود.

دستاوردهای عملیات طریق القدس

همچنین این عملیات نتایج بسیار دیگری هم داشت، برای نمونه در طول این عملیات بستان به آزادسازی رسید و نتایجی همچون قطع ارتباط میان نیروهای دشمن در شمال غربی و جنوب غربی خوزستان، آزاد سازی ۷۰ روستای منطقه و ۵ پاسگاه مرزی، تصرف و تأمین تنگه چزابه، تأمین مرز مشترک و دسترسی به هورالهویزه و پاکسازی ۸۰۰ کیلومتر مربع از وجود دشمن به دست آمد. همچنین ۱۸۰ دستگاه تانک و نفربر، ۲۰۰ دستگاه خودرو، ۱۳ فروند هواپیما و چهار فروند بالگرد از تجهیزات دشمن منهدم شد. ۴۵ گردان و گروهان از ۱۲ تیپ و نیروهای کماندویی لشکر ۵ مکانیزه از هم پاشیده شده و تعداد کشته و زخمی‌های دشمن بیش از سه هزار و ۵۰۰ تَن بود. سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران در این نبرد غنائمی همچون ۱۰۰ دستگاه تانک، ۱۵۰ دستگاه بولدوزر و ماشین آلات مهندسی، ۱۹ قبضه توپ ۱۵۲ میلی متری، ۷۰ دستگاه نفربر، ۷۰ قبضه ضد هوایی، مقدار بسیار زیادی از انواع سلاح و مهمات ،۲ قبضه شلیکا همراه با خودرو مربوطه و ۲۵۰ دستگاه خودرو به دست آوردند. بنابراین انجام موفقیت آمیز این عملیات و دستاوردهای آن موجب شد تا مسؤولان کشور پیام تبریکی به مناسبت پیروزی رزمندگان اسلام برای حضرت امام (ره) ارسال کنند. ایشان در پاسخ، پیامی به شرح ذیل در هشتم آذر ۱۳۶۰ خورشیدی صادر و این عملیات را «فتح الفتوح» نامیدند. بنیان‌گذار انقلاب اسلامی در بخشی از پیام خود تاکید کرده‌اند: «آن‌چه برای اینجانب غرورانگیز و افتخارآفرین است، روحیه بزرگ و قلوب سرشار از ایمان و اخلاص و روح شهادت‌طلبی این عزیزان که سربازان حقیقی ولی‌الله الاعظم ارواحنا فداه هستند، می‌باشند و این است فتح‌الفتوح…»

فلسفه نامگذاری عملیات

یعقوب زهدی فرمانده توپخانه سپاه پاسداران در دوران دفاع مقدس در خصوص فلسفه اسم‌گذاری عملیات طریق القدس ابراز می‌دارد: در زمانی‌که عملاً طرح‌ریزی عملیات برای آزادسازی سرزمین‌های غرب سوسنگرد و شهر بستان در اواسط مهر ۱۳۶۰ آغاز شد، از عنوان طرح کربلا یک برای اسم این عملیات استفاده می‌شد. اما به محض آغاز اجرای عملیات، نام طریق‌القدس برای آن برگزیده شد. با توجه به اینکه در آن ایام، دولت عربستان با حضور سران کشورهای مسلمان به منظور پرداختن به مسائل فلسطین بود و بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران، نتیجه عملی این همایش را حمایت از رژیم اسرائیل و تضعیف عملی فلسطینی‌ها ارزیابی می‌کردند، بنابراین نام این عملیات، «طریق القدس» گذاشته شد تا نشان داده شود که سرزمین‌های اشغالی فلسطینی‌ها، فقط با برگزاری جلسه و همایش و یک نشست و برخاست آزاد نمی‌شود، بلکه با انسجام ملت فلسطین و با انجام یک سلسله عملیات نظامی از سوی کشورهای اسلامی، می‌توان امید داشت تا سرزمین‌های فلسطین از چنگال اسرائیل، آزاد شوند.